چگونه با لجبازی کودکان برخورد کنیم؟ (راهکارهای عملی و تربیتی)
والدین عزیز، اگر در حال مطالعه این مقاله هستید، احتمالاً شما هم با چالش رایج و گاه طاقتفرسای لجبازی در کودکان خود دست و پنجه نرم میکنید. لحظاتی که فرزند دلبندتان قاطعانه “نه” میگوید، از انجام کاری سر باز میزند یا اصرار دارد هر چیز را مطابق میل خود پیش ببرد، میتواند شما را سردرگم، کلافه و حتی ناامید کند. اما خبر خوب این است که تنها نیستید! لجبازی بخشی طبیعی از رشد کودک و فرآیند فرزندپروری است که اغلب نشانهای از تلاش برای استقلال و کشف دنیای پیرامون است.
این مقاله جامع، حاصل سالها تجربه در حوزه تربیت کودک و روانشناسی رشد است که با نگاهی همدلانه و تخصصی، شما را با ریشههای لجبازی آشنا کرده و سپس راهکارهای عملی و تربیتی گامبهگامی را برای مقابله با نافرمانی و مدیریت این رفتار ارائه میدهد. هدف ما این است که نه تنها به شما ابزارهای موثری برای مواجهه با لجبازی بدهیم، بلکه به شما کمک کنیم تا این چالش را به فرصتی برای تقویت ارتباط و آموزش مهارتهای زندگی به فرزندتان تبدیل کنید.
درک ریشههای لجبازی کودکان: چرا کودک من لجبازی میکند؟
قبل از هرگونه اقدام، باید درک عمیقی از دلایل پشت پرده رفتار لجبازانه کودکان داشته باشیم. لجبازی همیشه به معنای “شیطنت” یا بدجنسی نیست؛ بلکه اغلب تلاشی برای برقراری ارتباط، نشان دادن نیازها یا آزمایش محدودیتهاست. در اینجا به برخی از شایعترین دلایل لجبازی میپردازیم:
نیاز به استقلال و خودمختاری (از ۲ سالگی به بعد)
در دوران نوپایی و سالهای پیشدبستانی، کودکان به شدت در تلاشند تا هویت خود را کشف کرده و حس استقلال را تجربه کنند. گفتن “نه” یا اصرار بر انجام کارها به روش خودشان، راهی برای اثبات وجود و قدرت انتخاب آنهاست. این یک گام مهم در رشد کودک و شکلگیری شخصیت است.
آزمایش مرزها و قوانین
کودکان همیشه در حال کاوش هستند و این کاوش شامل آزمایش مرزهایی است که والدین تعیین میکنند. آنها میخواهند بدانند “تا کجا میتوانم پیش بروم؟” یا “اگر این کار را انجام دهم، چه اتفاقی میافتد؟”. این رفتار به آنها کمک میکند تا ساختار دنیای خود را درک کنند و قواعد نظم و انضباط را بیاموزند.
بیان احساسات و نیازهای برآورده نشده
گاهی اوقات، لجبازی ماسکی برای پنهان کردن احساساتی مانند خستگی، گرسنگی، اضطراب، ترس یا حتی حسادت است. کودکانی که نمیتوانند احساسات پیچیده خود را با کلمات بیان کنند، ممکن است از طریق لجبازی آن را نشان دهند. آنها نیاز به توجه و درک دارند.
تقلید از بزرگترها یا همسالان
کودکان مشاهدهگران ماهری هستند. اگر والدین، خواهر و برادر بزرگتر یا دوستانشان را در حال لجبازی ببینند، ممکن است از این رفتار الگوبرداری کنند، زیرا آن را راهی برای رسیدن به خواستههایشان میبینند.
خستگی، گرسنگی یا بیماری
حتی ما بزرگسالان نیز وقتی خسته، گرسنه یا بیمار هستیم، آستانه تحمل پایینتری داریم و ممکن است بدخلق شویم. این امر در مورد کودکان نیز صادق است. یک کودک خسته یا گرسنه به احتمال زیاد رفتارهای لجبازانهتری از خود نشان میدهد.
نیاز به توجه
گاهی اوقات، لجبازی راهی برای جلب توجه والدین است، حتی اگر این توجه منفی باشد. کودکی که احساس میکند به اندازه کافی دیده نمیشود، ممکن است از طریق رفتارهای چالشبرانگیز سعی در مرکز توجه قرار گرفتن داشته باشد.
ضعف در مهارتهای ارتباطی و حل مسئله
کودکانی که هنوز مهارتهای کلامی و حل مسئله کافی را ندارند، ممکن است وقتی با موقعیتی دشوار روبرو میشوند یا نمیتوانند خواسته خود را بیان کنند، به لجبازی پناه ببرند. آموزش مهارتهای ارتباط مؤثر میتواند به آنها کمک کند تا احساساتشان را بهتر مدیریت کنند.
اصول بنیادین مواجهه با لجبازی: سنگ بنای تربیت مؤثر
پیش از ورود به راهکارهای عملی، لازم است چند اصل بنیادین را در مهارتهای فرزندپروری خود نهادینه کنید. این اصول، زیربنای یک رویکرد مؤثر و آرام در برابر لجبازی هستند:
۱. حفظ آرامش خودتان: اولین گام
مهمترین اصل، حفظ آرامش شماست. وقتی کودک لجبازی میکند و شما نیز با خشم یا ناراحتی واکنش نشان میدهید، در واقع به لجبازی او دامن میزنید. نفس عمیق بکشید، لحظهای مکث کنید و سعی کنید با ذهنی آرامتر به موقعیت نگاه کنید. کودکان به شدت به حالت روحی والدینشان حساسند.
۲. همدلی و شنونده فعال بودن
حتی اگر با خواسته کودک موافق نیستید، تلاش کنید تا احساسات او را درک کنید. بگویید: “میدانم که دلت میخواهد الان بیشتر بازی کنی” یا “متوجه هستم که از این که باید اسباببازیهایت را جمع کنی، ناراحتی.” همدلی نشان میدهد که شما او را درک میکنید و این میتواند مقاومت او را کاهش دهد. American Academy of Pediatrics بر اهمیت همدلی در ارتباط با کودکان تاکید دارد.
۳. تعیین مرزهای واضح و ثابت: قوانین و پیامدها
کودکان نیاز به ساختار و مرزهای مشخص دارند. قوانین خانگی باید روشن، ساده و قابل فهم برای کودک باشند و مهمتر از همه، باید ثبات داشته باشند. اگر امروز اجازه کاری را نمیدهید، فردا هم نباید اجازه دهید. ثبات به کودک حس امنیت میدهد و به او میآموزد که قوانین جدی هستند.
۴. فرصت دادن برای انتخابهای محدود: تقویت حس استقلال
همانطور که گفتیم، لجبازی اغلب ریشه در نیاز به استقلال دارد. با دادن گزینههای محدود به کودک، حس کنترل و استقلال او را تقویت میکنید. به جای “این را بپوش”، بگویید: “میخواهی پیراهن آبی بپوشی یا سبز؟” این کار باعث میشود کودک احساس کند در تصمیمگیری مشارکت دارد.
۵. تشویق و تقویت رفتارهای مثبت
به جای تمرکز صرف بر رفتارهای لجبازانه، به رفتارهای مثبت کودک توجه کنید و آنها را تشویق کنید. وقتی کودک همکاری میکند، از او قدردانی کنید. “از اینکه به حرفم گوش دادی و لباست را پوشیدی، ممنونم.” این تشویقها به کودک انگیزه میدهد تا رفتارهای مطلوب را تکرار کند.
۶. نادیده گرفتن برخی رفتارهای لجبازانه بیضرر (Extinction Burst)
برخی از رفتارهای لجبازانه (که به خود یا دیگران آسیب نمیرساند) را میتوان نادیده گرفت. اگر کودک برای جلب توجه لجبازی میکند، با نادیده گرفتن آن رفتار، به او میآموزید که این روش برای جلب توجه مؤثر نیست. البته، این کار نیاز به صبر دارد و ممکن است در ابتدا رفتار شدیدتر شود (که به آن “انفجار خاموشی” میگویند)، اما اگر ثبات داشته باشید، در نهایت کاهش مییابد.
راهکارهای عملی و گام به گام برای مدیریت لجبازی
اکنون که اصول بنیادین را میدانید، بیایید به سراغ راهکارهای عملی برویم که میتوانید بلافاصله آنها را به کار ببندید.
۱. برقراری ارتباط مؤثر: چگونه حرف بزنیم که بشنوند؟
نوع صحبت کردن ما تأثیر عمیقی بر واکنش کودک دارد. برای ارتباط مؤثر با کودک لجباز، نکات زیر را رعایت کنید:
- پایین بیایید و تماس چشمی برقرار کنید: به سطح چشم کودک بیایید. این کار نشان میدهد که شما برای حرفهای او ارزش قائل هستید.
- با لحن آرام و قاطع صحبت کنید: نه فریاد بزنید و نه نجوا کنید. لحنی آرام اما محکم، نشاندهنده جدیت شماست.
- از جملات مثبت به جای منفی استفاده کنید: به جای “ندو!” بگویید “آرام راه برو.” به جای “شلوغ نکن!” بگویید “صدایت را پایین بیاور.” جملات مثبت به کودک میگویند چه کاری را انجام دهد، نه چه کاری را انجام ندهد.
- گوش دادن فعال: اجازه دهید کودک حرفهایش را بزند، حتی اگر غیرمنطقی به نظر میرسد. به او فرصت دهید تا احساساتش را بیان کند.
تمثیل انسانی: تصور کنید در محل کار از شما میخواهند کاری را انجام دهید، اما به جای اینکه دلیلش را توضیح دهند یا به شما حق انتخاب بدهند، صرفاً با فریاد “انجامش بده!” مواجه شوید. چه حسی پیدا میکنید؟ احتمالاً مقاومت میکنید. کودکان نیز همینطورند. یک روز، آیلین کوچولو، چهار ساله، به هیچ وجه حاضر به پوشیدن کفشهایش نبود. مادرش، سارا، ابتدا با لحنی خشمگین گفت: “آیلین، کفشهات رو بپوش! دیگه دیر شده!” اما آیلین بیشتر لجبازی کرد. سارا نفس عمیقی کشید، به سطح چشم آیلین آمد و با آرامش گفت: “عزیزم، میدانم که شاید دلت میخواهد پابرهنه باشی، اما برای بیرون رفتن نیاز به کفش داریم. میخواهی کفشهای قرمزت را بپوشی یا آبیها را؟” آیلین که احساس میکرد انتخاب دارد، با کمی مکث، کفشهای قرمز را انتخاب کرد. این تغییر کوچک در شیوه ارتباط، تفاوت بزرگی ایجاد کرد.
۲. تکنیک انتخابهای محدود: قدرت در دستان کوچک
این تکنیک یکی از مؤثرترین روشها برای مدیریت استقلالطلبی کودک است. به جای صدور دستور مستقیم، دو یا سه گزینه قابل قبول را به کودک پیشنهاد دهید. مثلاً:
- “میخواهی اول مسواک بزنی یا صورتت را بشویی؟”
- “میخواهی برای صبحانه تخم مرغ بخوری یا پنیر؟”
- “اسباببازیهایت را الان جمع میکنی یا پنج دقیقه دیگر؟”
با این روش، کودک احساس میکند کنترل دارد و کمتر مقاومت میکند، در حالی که شما همچنان به هدفتان میرسید. این تکنیک به تقویت خودتنظیمی در کودکان نیز کمک میکند.
۳. پیامدهای منطقی و طبیعی: آموزش مسئولیتپذیری
به جای تنبیه، از پیامدهای منطقی و طبیعی استفاده کنید. پیامدهای منطقی، نتیجه مستقیم رفتار کودک هستند. مثلاً:
- اگر اسباببازیهایش را جمع نکند، تا زمانی که جمع نکرده، نمیتواند بازی دیگری را شروع کند.
- اگر غذایش را نخورد، تا وعده بعدی غذای دیگری نخواهد داشت (البته مطمئن شوید که کودک گرسنه نماند و آب کافی در اختیار داشته باشد).
- اگر در پارک لجبازی میکند و از قوانین پیروی نمیکند، مجبور به ترک پارک میشوید.
نکته مهم: پیامدها باید بلافاصله، مرتبط و قابل اجرا باشند. همچنین، این پیامدها باید با لحنی آرام و غیرتهدیدآمیز اعمال شوند. این روش به کودک مدیریت خشم و مسئولیتپذیری را میآموزد.
۴. برنامه روزانه و روتین ثابت: کاهش اضطراب و پیشبینیپذیری
کودکان با داشتن یک روتین ثابت احساس امنیت و آرامش بیشتری میکنند. وقتی میدانند چه انتظاری از آنها میرود و برنامه روزانه چگونه است، احتمال لجبازیشان کمتر میشود. زمانهای مشخص برای غذا، بازی، مطالعه، حمام و خواب، به آنها ساختار میدهد و اضطراب ناشی از ناشناختهها را کاهش میدهد.
۵. تبدیل “نه” به “بله” در شرایط دیگر: هنر مذاکره با کودک
گاهی اوقات کودک خواستهای دارد که در آن لحظه نمیتوانید برآورده کنید. به جای یک “نه” قاطع، سعی کنید “نه، اما…” بگویید. مثلاً: “نه، الان نمیتوانیم بستنی بخوریم، اما میتوانیم وقتی به خانه رسیدیم، میوه بخوریم” یا “نه، نمیتوانیم الان پارک برویم، اما امروز عصر بعد از خوابت حتماً میرویم.” این کار به کودک نشان میدهد که به خواستههایش اهمیت میدهید و او را نادیده نمیگیرید.
۶. استفاده از حواسپرتی و تغییر موضوع (برای کودکان کوچکتر)
برای کودکان نوپا و کوچکتر، حواسپرتی یک ابزار قدرتمند است. وقتی کودک شروع به لجبازی میکند، با تغییر موضوع، نشان دادن یک اسباببازی دیگر، یا شروع یک بازی جدید، توجه او را از عامل لجبازی منحرف کنید. این روش اغلب در مراحل اولیه لجبازی بسیار مؤثر است.
۷. بازیدرمانی و قصهگویی: ابزارهای قدرتمند تربیتی
بازی و قصه، زبان کودکان است. از طریق بازیهای نقشآفرینی میتوانید موقعیتهای لجبازی را بازسازی کنید و راههای مقابله با آن را به کودک آموزش دهید. قصههایی با شخصیتهای لجباز که در نهایت متوجه اشتباهشان میشوند، میتوانند درسهای مهمی به کودک بیاموزند و به تقویت هوش هیجانی او کمک کنند. این روشها به رفتارشناسی کودکان کمک میکند.
۸. آموزش مهارتهای حل مسئله به کودکان
به جای اینکه همیشه راهحلها را به کودک بگویید، از او بپرسید: “خب، چه کار کنیم؟” یا “به نظرت چطور میتوانیم این مشکل را حل کنیم؟” مثلاً اگر نمیتواند اسباببازیاش را پیدا کند و لجبازی میکند، از او بپرسید: “کجاها را میتوانیم دنبالش بگردیم؟” این کار به کودک مهارت فکر کردن و حل مشکل را میآموزد.
۹. مدیریت خشم خود و کودک
همانطور که قبلاً اشاره شد، حفظ آرامش شما کلید است. اما یادگیری مدیریت خشم برای کودک نیز ضروری است. به او کمک کنید تا احساساتش را بشناسد و راهکارهای سالمی برای ابراز آنها پیدا کند. تکنیکهای نفس عمیق، شمردن تا ۱۰، یا رفتن به “جای آرامش” میتواند به او کمک کند. برای اطلاعات بیشتر، مقاله مدیریت خشم در کودکان را مطالعه کنید.
اشتباهات رایج والدین در برخورد با لجبازی و چگونه از آنها اجتناب کنیم؟
حتی بهترین والدین نیز ممکن است گاهی در مواجهه با لجبازی دچار اشتباه شوند. آگاهی از این اشتباهات میتواند به شما کمک کند تا از آنها دوری کنید:
- تسلیم شدن در برابر لجبازی: اگر هر بار که کودک لجبازی میکند، شما تسلیم شوید، به او یاد میدهید که لجبازی راهی مؤثر برای رسیدن به خواستههایش است.
- تنبیه فیزیکی یا کلامی: تنبیه فیزیکی (زدن) یا کلامی (فریاد زدن، تحقیر کردن) نه تنها مؤثر نیست، بلکه به رابطه شما با فرزندتان آسیب میزند و میتواند باعث افزایش پرخاشگری در کودک شود.
- عدم ثبات در قوانین: اگر قوانین شما ثابت نباشند، کودک گیج میشود و نمیداند چه انتظاری از او میرود. این بیثباتی لجبازی را افزایش میدهد.
- مقایسه کودک با دیگران: “چرا مثل پسرعمویت نیستی که اینقدر حرفگوشکن است؟” مقایسه کردن، حس بیکفایتی و عصبانیت در کودک ایجاد میکند.
- تهدیدهای توخالی: “اگر این کار را نکنی، تا آخر عمر دیگر اجازه نمیدهم تلویزیون ببینی!” تهدیدهایی که هرگز عملی نمیشوند، اعتبار شما را از بین میبرند و کودک آنها را جدی نمیگیرد.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟ (نشانههای هشدار)
در بیشتر موارد، لجبازی بخشی طبیعی از رشد است و با صبر و راهکارهای تربیتی مناسب مدیریت میشود. اما گاهی اوقات، لجبازی میتواند نشانهای از مشکلات عمیقتر باشد که نیاز به مداخله متخصص دارد. اگر موارد زیر را مشاهده کردید، با یک متخصص سلامت روان کودک (روانشناس کودک یا روانپزشک کودک) مشورت کنید:
- لجبازی شدید و مداوم: اگر لجبازی به قدری شدید است که زندگی روزمره خانواده را مختل کرده و هر روز تکرار میشود.
- اختلال در روابط اجتماعی: اگر لجبازی باعث شده کودک نتواند با همسالان یا اعضای خانواده ارتباط خوبی برقرار کند.
- پرخاشگری یا آسیب به خود/دیگران: اگر لجبازی با رفتارهای پرخاشگرانه، تخریب اموال، آسیب رساندن به خود یا دیگران همراه است.
- مشکلات در مدرسه یا مهدکودک: اگر معلمین یا مربیان نیز از شدت لجبازی و مشکلات رفتاری کودک شکایت دارند.
- افسردگی یا اضطراب: اگر لجبازی همراه با علائم افسردگی، اضطراب شدید، گوشهگیری یا بیتفاوتی است.
یک متخصص میتواند ارزیابی دقیقتری انجام دهد و در صورت نیاز، برنامههای درمانی مناسبی را توصیه کند. سازمان بهداشت جهانی (WHO) نیز بر اهمیت نظارت بر رفتارشناسی کودکان و مراجعه به متخصص در صورت لزوم تاکید دارد.
لجبازی به عنوان یک ویژگی مثبت: پتانسیلهای پنهان
شاید باورکردنی نباشد، اما لجبازی همیشه هم یک ویژگی منفی نیست! کودکانی که به آنها “لجباز” میگوییم، اغلب دارای پتانسیلهای مثبتی نیز هستند که در صورت هدایت صحیح، میتوانند به نقاط قوت بزرگی تبدیل شوند:
- استقامت و پایداری: یک کودک لجباز وقتی هدفی را در ذهن دارد، به راحتی تسلیم نمیشود. این ویژگی میتواند در آینده به او کمک کند تا در تحصیلات، شغل و زندگی شخصی خود موفق باشد.
- قاطعیت و رهبری: این کودکان اغلب میدانند چه میخواهند و برای آن میایستند. این قاطعیت میتواند آنها را به رهبران مؤثری تبدیل کند.
- تفکر مستقل: آنها به راحتی از جمع پیروی نمیکنند و تمایل دارند به روش خود فکر کنند. این میتواند منجر به خلاقیت و نوآوری شود.
- قدرت اراده بالا: توانایی ایستادگی بر سر اعتقاداتشان، نشاندهنده ارادهای قوی است.
وظیفه ما به عنوان والدین این است که این ویژگیها را نه سرکوب، بلکه به سمت و سویی مثبت هدایت کنیم. به آنها کمک کنیم تا تفاوت بین لجبازی مخرب و قاطعیت سازنده را درک کنند.
نتیجهگیری: صبوری، همدلی و ثبات، کلید طلایی
لجبازی کودکان، گرچه چالشی روزمره است، اما فرصتی برای آموزش مهارتهای فرزندپروری، تقویت ارتباط و رشد شخصی شما و فرزندتان است. به یاد داشته باشید که شما تنها نیستید و بسیاری از والدین با این موقعیتها روبرو میشوند. با درک ریشههای لجبازی، حفظ آرامش، اعمال راهکارهای عملی و پایبندی به اصول بنیادین، میتوانید نه تنها این رفتار را مدیریت کنید، بلکه به فرزندتان کمک کنید تا به فردی مستقل، مسئولیتپذیر و با اراده تبدیل شود.
این مسیر نیازمند صبوری، همدلی و ثبات شماست. هر کودکی منحصر به فرد است و ممکن است نیاز به رویکردهای متفاوتی داشته باشد. آنچه برای یک کودک کار میکند، ممکن است برای دیگری کار نکند. پس منعطف باشید، مشاهدهگر خوبی باشید و همواره بهترینها را برای فرزند دلبندتان آرزو کنید.
برای اطلاعات بیشتر در زمینه رفتارشناسی کودکان و تربیت کودک، میتوانید به منابع معتبر دانشگاهی مانند بخش روانشناسی کودک دانشگاه هاروارد مراجعه کنید.
Key Takeaways (سه نکته کلیدی)
- درک و همدلی: لجبازی اغلب نشانهای از نیاز به استقلال یا بیان احساسات است. با درک ریشهها و همدلی، به جای مقابله، همراهی کنید.
- مرزهای ثابت و انتخابهای محدود: قوانین واضح و ثابت تعیین کنید، اما در چارچوب آنها به کودک حق انتخابهای محدود بدهید تا حس خودمختاریاش تقویت شود.
- ثبات، صبر و مثبتگرایی: در رویکردتان ثبات داشته باشید، صبور باشید و رفتارهای مثبت را تشویق کنید. از تنبیه اجتناب کرده و به پیامدهای منطقی پایبند باشید.
پرسش و پاسخ متداول (FAQ)
۱. آیا لجبازی کودک همیشه بد است؟
خیر، لجبازی در حد طبیعی بخشی از رشد سالم کودک و تلاش برای استقلال و کشف هویت است. میتواند نشانهای از اراده قوی و قاطعیت باشد که در آینده به او کمک میکند. مشکل زمانی ایجاد میشود که این رفتار بسیار شدید و مداوم باشد و زندگی روزمره را مختل کند.
۲. چگونه میتوانم بدون فریاد زدن، لجبازی کودک را کنترل کنم؟
کلید اصلی، حفظ آرامش خودتان است. از تکنیکهای نفس عمیق استفاده کنید، به سطح چشم کودک بیایید، با لحنی آرام اما قاطع صحبت کنید و از جملات مثبت به جای منفی استفاده کنید. دادن انتخابهای محدود و اعمال پیامدهای منطقی نیز بسیار مؤثر است.
۳. چه سنی برای شروع برخورد با لجبازی مناسب است؟
لجبازی معمولاً از حدود ۱.۵ تا ۲ سالگی آغاز میشود (دوران “نههای بزرگ”). از همان ابتدا میتوان با تعیین مرزهای واضح، ثبات در قوانین و استفاده از تکنیکهایی مانند انتخابهای محدود، به کودک کمک کرد تا مهارتهای خودتنظیمی را بیاموزد.
۴. اگر کودک در یک مکان عمومی لجبازی کرد، چه باید کرد؟
در مکانهای عمومی، سعی کنید با حفظ آرامش، کودک را به یک مکان خلوتتر منتقل کنید. به او انتخابهای محدود بدهید یا از حواسپرتی استفاده کنید. اگر لجبازی ادامه یافت و به نتیجه نرسیدید، ممکن است لازم باشد موقتاً محیط را ترک کنید و پیامدهای منطقی را اعمال کنید (مثلاً “چون نمیتوانی قوانین را رعایت کنی، باید از فروشگاه برویم”).
۵. آیا نادیده گرفتن لجبازی همیشه جواب میدهد؟
نادیده گرفتن لجبازی برای رفتارهایی که به خود یا دیگران آسیب نمیرساند و برای جلب توجه انجام میشود، میتواند مؤثر باشد. اما این روش برای رفتارهایی که خطرناک هستند یا قوانین اصلی را نقض میکنند، مناسب نیست. مهم است که ثبات داشته باشید و در طولانی مدت، کودک یاد میگیرد که این روش برای جلب توجه مؤثر نیست.
۶. چگونه میتوانم از لجبازی پیشگیری کنم؟
پیشگیری بهتر از درمان است. یک روتین ثابت و قابل پیشبینی، دادن انتخابهای محدود، توجه کافی به کودک در زمانهای عادی، آموزش مهارتهای ارتباطی و حل مسئله، و تشویق رفتارهای مثبت، همگی میتوانند به کاهش احتمال بروز لجبازی کمک کنند.
ثبت ديدگاه