پیشگیری و درمان سرماخوردگی در کودکان نوپا: توصیههای پزشکی معتبر
والدین عزیز، لحظهای نیست که شما نگران سلامت دلبند کوچک خود نباشید؛ بهویژه زمانی که پای بیماریهای رایج مانند سرماخوردگی به میان میآید. صدای عطسه، سرفه و گرفتگی بینی در کودکان نوپا میتواند دل هر پدر و مادری را به شور بیندازد و آنها را در جستجوی راهکارهای مؤثر برای تسکین و بهبود فرزندشان کند. آیا شما هم جزو والدینی هستید که با اولین نشانه سرماخوردگی، با انبوهی از سوالات و نگرانیها مواجه میشوید؟ “آیا این فقط یک سرماخوردگی ساده است؟”، “چه زمانی باید نگران شد؟” یا “بهترین راه برای کمک به فرزندم چیست؟”
کودکان نوپا، با سیستم ایمنی در حال رشد و کنجکاوی بیپایانشان برای کشف دنیا، اغلب بیش از بزرگسالان در معرض عوامل بیماریزا قرار میگیرند. سرماخوردگی، این بیماری ویروسی رایج، گرچه معمولاً بیخطر است، اما میتواند موجب ناراحتی و بیقراری قابل توجهی در کودک و اضطراب در والدین شود. نقش شما در این دوران، مسلح شدن به دانش معتبر و راهحلهای عملی است.
هدف این مقاله، ارائه یک راهنمای جامع و معتبر پزشکی برای شماست تا بتوانید با اطمینان خاطر بیشتری با چالشهای پیشگیری و درمان سرماخوردگی در کودکان نوپا مواجه شوید. ما با تکیه بر منابع علمی بینالمللی، اطلاعاتی کاربردی و راهکارهایی اثباتشده را در اختیار شما قرار میدهیم تا هم در پیشگیری موفقتر عمل کنید و هم در صورت بروز بیماری، بهترین تصمیمها را برای سلامت و آرامش دلبندتان بگیرید.
سرماخوردگی در کودکان نوپا: چرا اهمیت دارد؟
سرماخوردگی، عفونتی ویروسی است که عمدتاً دستگاه تنفسی فوقانی (بینی، گلو) را درگیر میکند. بیش از ۲۰۰ نوع ویروس مختلف میتوانند باعث سرماخوردگی شوند، اما راینوویروسها شایعترین عامل آن هستند. کودکان نوپا بهویژه مستعد ابتلا به سرماخوردگی هستند زیرا:
- سیستم ایمنی نابالغ: سیستم ایمنی کودک هنوز در حال تکامل است و با انواع ویروسها مواجه نشده تا مصونیت لازم را کسب کند.
- تماس نزدیک با سایر کودکان: مهدکودکها، گروههای بازی و محیطهای شلوغ، بستری ایدهآل برای انتقال سریع ویروس سرماخوردگی هستند.
- بهداشت فردی ناقص: کودکان نوپا مفهوم شستن دستها و پوشاندن دهان هنگام سرفه را به خوبی درک نمیکنند.
گرچه سرماخوردگی معمولاً یک بیماری خود محدودشونده است و طی ۷ تا ۱۰ روز بهبود مییابد، اما در کودکان نوپا میتواند منجر به عوارضی مانند عفونت گوش، سینوزیت یا برونشیولیت شود. همچنین، والدین نگران خواب، غذا خوردن و وضعیت عمومی کودک خود در این دوران هستند.
استراتژیهای طلایی برای پیشگیری از سرماخوردگی در کودکان نوپا
پیشگیری، همواره بهترین درمان است، بهویژه در مورد بیماریهای ویروسی که درمان قطعی ندارند. با اتخاذ رویکردهای جامع، میتوانید شانس ابتلای فرزندتان به سرماخوردگی را به طور قابل توجهی کاهش دهید.
تقویت سیستم ایمنی کودک: سنگ بنای مقاومت
یک سیستم ایمنی کودک قوی، بهترین سپر دفاعی در برابر بیماریهاست. برای دستیابی به این هدف، تمرکز بر موارد زیر حیاتی است:
- تغذیه سالم و متعادل: شیر مادر در سالهای اول زندگی، سرشار از آنتیبادیها و عوامل محافظتی است. پس از آن، رژیم غذایی غنی از میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای کمچرب ضروری است. اطمینان حاصل کنید که کودک شما به اندازه کافی ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز را دریافت میکند.
- خواب کافی: کودکان نوپا به ۱۱ تا ۱۴ ساعت خواب در شبانهروز (شامل چرتهای روزانه) نیاز دارند. خواب کافی به بدن اجازه میدهد تا سیستم ایمنی خود را ترمیم و تقویت کند. کمبود خواب، کودک را مستعد ابتلا به عفونتها میکند.
- فعالیت بدنی مناسب: بازی و فعالیت در فضای باز (با رعایت نکات ایمنی و پوشش مناسب) به گردش خون و تقویت سلامت عمومی کودک کمک میکند. هوای تازه و آفتاب (منبع ویتامین D) نیز مفید است.
- پرهیز از دود سیگار: قرار گرفتن در معرض دود سیگار (مستقیم یا غیرمستقیم) به شدت به سیستم تنفسی کودک آسیب میزند و او را مستعد عفونتهای تنفسی میکند. محیط خانه و خودروی شما باید ۱۰۰٪ بدون دود باشد.
بهداشت فردی و محیطی: سد دفاعی اول
اقدامات بهداشتی ساده، اما حیاتی، میتوانند زنجیره انتقال ویروسها را بشکنند:
- شستشوی مکرر دستها: این شاید مهمترین راهکار پیشگیری باشد. به کودک خود آموزش دهید (و با او تمرین کنید) که دستهایش را به طور منظم و با آب و صابون برای حداقل ۲۰ ثانیه بشوید، بهویژه پس از سرفه یا عطسه، قبل از غذا خوردن و پس از بازگشت به خانه. والدین و سایر مراقبان نیز باید به این اصل پایبند باشند.
- پوشاندن دهان و بینی: به کودک آموزش دهید که هنگام سرفه یا عطسه، دهان و بینی خود را با آرنج یا دستمال کاغذی بپوشاند و سپس دستمال را دور بیندازد.
- تمیز نگه داشتن اسباببازیها و سطوح: ویروسهای سرماخوردگی میتوانند برای ساعتها روی سطوح زنده بمانند. بهطور منظم اسباببازیها، دستگیرههای در، میزها و سایر سطوحی که کودک با آنها در تماس است را تمیز و ضدعفونی کنید.
- پرهیز از تماس با افراد بیمار: در صورت امکان، از تماس نزدیک فرزندتان با افرادی که علائم سرماخوردگی دارند، خودداری کنید. اگر یکی از اعضای خانواده بیمار است، باید نهایت بهداشت تنفسی را رعایت کرده و از بوسیدن یا تماس نزدیک با کودک پرهیز کند.
- مرطوب نگه داشتن هوای خانه: استفاده از مرطوب کننده هوا بهویژه در فصول خشک، میتواند به جلوگیری از خشک شدن غشاهای مخاطی بینی و گلو کمک کرده و آنها را کمتر مستعد عفونت کند. حتماً رطوبتساز را بهطور منظم تمیز کنید تا از رشد باکتری و قارچ جلوگیری شود.
واکسیناسیون: محافظت فراتر از انتظار
در حالی که واکسنی برای سرماخوردگی وجود ندارد، اما واکسن آنفولانزا نقش حیاتی در محافظت از کودکان نوپا ایفا میکند. علائم آنفولانزا و سرماخوردگی اغلب مشابه هستند، اما آنفولانزا میتواند به مراتب شدیدتر و خطرناکتر باشد. تزریق سالانه واکسن آنفولانزا (برای کودکان بالای ۶ ماه) به طور قابل توجهی خطر ابتلا به این بیماری و عوارض جدی آن را کاهش میدهد و میتواند به کاهش اشتباه در تشخیص آن با سرماخوردگی کمک کند.
علائم سرماخوردگی در کودکان نوپا: آنچه باید بدانید
تشخیص زودهنگام علائم و تمایز آن از بیماریهای جدیتر، کلید مدیریت مؤثر است.
شناسایی علائم اولیه: گوش به زنگ باشید
یک داستان کوتاه برای درک بهتر: “یک روز، سارا، مادر آرتین دو ساله، متوجه شد که پسر بازیگوشش کمی ساکتتر از همیشه است. در ابتدا فکر کرد شاید فقط خسته است. اما عصر همان روز، آرتین شروع به عطسههای ریز کرد و آبریزش بینی او از حالت شفاف به کمی غلیظتر تغییر کرد. او فهمید که اینها میتوانند اولین نشانههای سرماخوردگی باشند و باید مراقبتهای لازم را آغاز کند.”
علائم رایج سرماخوردگی در کودکان نوپا عبارتند از:
- آبریزش بینی و گرفتگی بینی: معمولاً با ترشحات شفاف شروع میشود و سپس ممکن است به رنگ زرد یا سبز تیره شود. گرفتگی بینی میتواند باعث مشکلات در شیر خوردن یا غذا خوردن شود.
- عطسه و سرفه: سرفه در ابتدا ممکن است سرفه خشک باشد و سپس مرطوبتر شود. عطسههای مکرر نیز نشانهای از التهاب راههای هوایی فوقانی است.
- گلو درد: کودکان نوپا نمیتوانند بگویند که گلو درد دارند، اما ممکن است با امتناع از غذا خوردن، آبریزش آب دهان یا بدخلقی آن را نشان دهند.
- تب خفیف: تب در کودکان نوپا در سرماخوردگی معمولاً خفیف (کمتر از ۳۸.۵ درجه سانتیگراد) است، اما گاهی اوقات میتواند به ۳۹ درجه هم برسد.
- بیحالی و بدخلقی: کودک ممکن است خستهتر از معمول باشد، کمتر بازی کند و بهانه گیرتر شود.
- اشک چشم: ممکن است کمی قرمزی یا آبریزش از چشمها نیز مشاهده شود.
علائم نگرانکننده: چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟
در برخی موارد، علائم سرماخوردگی میتواند نشانهای از یک وضعیت جدیتر باشد. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، فوراً با پزشک اطفال تماس بگیرید:
- تب بالا: تب بالای ۳۸.۵ درجه سانتیگراد در نوزادان زیر ۳ ماه و بالای ۳۹ درجه سانتیگراد در کودکان نوپا.
- مشکلات تنفسی: تنفس سریع، خسخس سینه، تنگی نفس، فرورفتگی پوست بین دندهها یا زیر گردن هنگام نفس کشیدن (رتراکشن)، یا آبی شدن لبها و ناخنها.
- عدم بهبودی یا بدتر شدن علائم: اگر علائم پس از چند روز بهبود نیافتند، یا بدتر شدند.
- کم آبی: کاهش تعداد پوشکهای خیس، خشکی دهان، عدم اشک هنگام گریه یا فرورفتگی ملاج. Mayo Clinic تأکید میکند که هیدراتاسیون کافی برای کودکان بیمار حیاتی است.
- گوش درد شدید: کشیدن گوش، گریه شدید و مداوم یا تب بالا میتواند نشانهای از عفونت گوش باشد.
- سرفه مداوم و شدید: بهویژه اگر با خلط زیاد، درد قفسه سینه یا صدای خاصی (مانند پارس سگ) همراه باشد.
- خوابآلودگی شدید یا بیحالی غیرمعمول: اگر کودک به سختی بیدار میشود یا به محیط اطرافش واکنش نشان نمیدهد.
درمان سرماخوردگی در خانه: راهحلهای آرامشبخش و مؤثر
از آنجایی که سرماخوردگی یک بیماری ویروسی است، آنتیبیوتیکها بیتأثیر هستند. تمرکز اصلی بر تسکین علائم و کمک به بدن برای مقابله با ویروس است.
مدیریت تب و درد: تسکیندهنده کودک
برای کنترل تب و دردهای احتمالی (مانند گلو درد)، میتوانید از داروهای بدون نسخه کودکان استفاده کنید:
- استامینوفن (تیلنول): برای کودکان بالای ۲ ماه (با مشورت پزشک برای زیر ۲ ماه).
- ایبوپروفن (ادویل، موترین): برای کودکان بالای ۶ ماه.
نکات مهم:
- همیشه دوز مناسب را بر اساس وزن کودک و دستورالعمل پزشک یا داروساز رعایت کنید.
- هرگز به کودک آسپرین ندهید، زیرا میتواند خطر سندرم ری (Reye’s syndrome) را افزایش دهد.
- با پتوهای سنگین، کودک را بیش از حد نپوشانید؛ این کار میتواند تب را تشدید کند. لباسهای سبک و محیط خنکتر مناسبتر است.
مقابله با گرفتگی بینی و آبریزش: تنفس راحتتر
تنفس راحت، به بهبود خواب و تغذیه کودک کمک میکند:
- قطرههای سالین (محلول نمکی): قطره سالین بینی را مرطوب میکند و به رقیق شدن ترشحات و خروج آسانتر آنها کمک میکند. این قطرهها کاملاً ایمن هستند و میتوانند چندین بار در روز استفاده شوند.
- پوار بینی (Nasal Aspirator): پس از استفاده از قطره سالین، میتوانید با پوار بینی ترشحات را خارج کنید. این کار به خصوص قبل از شیر خوردن یا خواب مفید است.
- مرطوبکننده هوا (بخور سرد): یک رطوبتساز بخور سرد در اتاق کودک میتواند به کاهش گرفتگی بینی و تسکین سرفه کمک کند. حتماً دستگاه را به طور منظم تمیز کنید.
- بالا نگه داشتن سر کودک: هنگام خواب، میتوانید سر کودک را کمی بالاتر از بدنش قرار دهید (با قرار دادن یک حوله زیر تشک در قسمت سر) تا به تخلیه ترشحات بینی کمک کند. هرگز از بالش اضافی برای کودکان نوپا استفاده نکنید.
تسکین سرفه و گلودرد: آرامش برای سیستم تنفسی
- مایعات فراوان: اطمینان حاصل کنید که کودک مقدار زیادی مایعات مصرف میکند. آب، آبمیوه رقیقشده، سوپ و آبگوشت میتوانند به رقیق شدن ترشحات، جلوگیری از کمآبی و تسکین گلودرد کمک کنند. تغذیه سالم کودکان در این دوران میتواند نقش مهمی ایفا کند.
- عسل: برای کودکان بالای یک سال، یک قاشق چایخوری عسل قبل از خواب میتواند به تسکین سرفه و گلودرد کمک کند. (توجه: هرگز به نوزادان زیر یک سال عسل ندهید به دلیل خطر بوتولیسم).
- بخور گرم (با احتیاط): نشستن کودک در حمام بخار گرفته (با آب گرم و نه جوش) میتواند به باز شدن مجاری تنفسی کمک کند. هرگز کودک را در حمام تنها نگذارید و مراقب سوختگی باشید.
- پرهیز از داروهای سرفه و سرماخوردگی بدون نسخه: سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و بسیاری از نهادهای بهداشتی، مصرف داروهای بدون نسخه کودکان برای سرفه و سرماخوردگی را برای کودکان زیر ۶ سال توصیه نمیکنند، زیرا شواهد کمی برای اثربخشی آنها وجود دارد و میتوانند عوارض جانبی جدی داشته باشند.
استراحت کافی و مراقبت روحی: شفای طبیعی
بدن کودک برای مبارزه با عفونت به انرژی نیاز دارد. اطمینان از استراحت کافی و ایجاد محیطی آرام و راحت برای او، بسیار مهم است. مراقبت از نوزاد بیمار فقط به درمان فیزیکی محدود نمیشود؛ حمایت عاطفی و فراهم کردن آرامش نیز بخش جداییناپذیری از روند بهبود است. بغل کردن، خواندن داستان و بازیهای آرام میتواند به کاهش بدخلقی و اضطراب کودک کمک کند.
داروهای سرماخوردگی بدون نسخه برای کودکان نوپا: احتیاط و آگاهی
در گذشته، استفاده از داروهای سرکوبکننده سرفه، ضداحتقانها و آنتیهیستامینها برای کودکان رایج بود. اما امروزه، با توجه به عوارض جانبی احتمالی و عدم اثبات اثربخشی کافی، بیشتر سازمانهای پزشکی، از جمله American Academy of Pediatrics (AAP)، این داروها را برای کودکان زیر ۶ سال توصیه نمیکنند. این داروها میتوانند عوارضی مانند تهوع، استفراغ، گیجی، خوابآلودگی بیش از حد یا حتی تشنج ایجاد کنند. بهترین رویکرد، مشورت با پزشک اطفال قبل از دادن هرگونه دارو به کودک نوپایتان است.
افسانهها و واقعیتها درباره سرماخوردگی کودکان
- افسانه: سرد شدن باعث سرماخوردگی میشود.
واقعیت: سرماخوردگی توسط ویروسها ایجاد میشود، نه دمای پایین. اگرچه هوای سرد و خشک ممکن است غشاهای مخاطی را تحریک کرده و آنها را مستعدتر کند، اما عامل اصلی ویروس است. پوشیدن لباس مناسب برای محافظت از کودک در برابر سرما مهم است، اما به خودی خود جلوی ابتلا به ویروس را نمیگیرد. - افسانه: آنتیبیوتیکها سرماخوردگی را درمان میکنند.
واقعیت: آنتیبیوتیکها فقط روی عفونتهای باکتریایی مؤثرند. سرماخوردگی یک عفونت ویروسی است، بنابراین آنتیبیوتیکها هیچ اثری روی آن ندارند و مصرف بیمورد آنها میتواند منجر به مقاومت آنتیبیوتیکی شود. - افسانه: ویتامین C میتواند از سرماخوردگی جلوگیری یا آن را درمان کند.
واقعیت: شواهد علمی کمی وجود دارد که نشان دهد دوزهای بالای ویتامین C میتواند از سرماخوردگی جلوگیری کند یا مدت آن را کاهش دهد. مصرف ویتامین C کافی برای سیستم ایمنی کودک مفید است، اما مقادیر بیش از حد لزوماً سودمند نیست. - افسانه: باید کودک سرماخورده را در خانه حبس کرد.
واقعیت: اگر کودک تب ندارد و حال عمومی او خوب است، بازی آرام در فضای باز (بهویژه در آفتاب و هوای ملایم) میتواند برای روحیه و حتی وضعیت تنفسی او مفید باشد. البته باید از تماس با دیگران خودداری شود تا ویروس منتقل نشود.
تغذیه در دوران سرماخوردگی: سوخترسانی به سیستم ایمنی
در دوران بیماری، کودک ممکن است اشتهای کمتری داشته باشد. تمرکز بر هیدراتاسیون و ارائه غذاهای آسانهضم و مغذی است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) بر اهمیت تغذیه مناسب در دوران بیماری برای حفظ قدرت بدنی تاکید دارد.
- مایعات: همانطور که قبلاً ذکر شد، مایعات فراوان حیاتی است. آب، سوپهای رقیق و آبمیوههای طبیعی رقیق شده گزینههای خوبی هستند.
- غذاهای نرم و آسانهضم: ماست، پوره میوه و سبزیجات، اوتمیل، سوپ و مرغ پخته شده نرم.
- پرهیز از غذاهای سنگین: از دادن غذاهای چرب، پرادویه و سنگین که هضم آنها دشوار است، خودداری کنید.
نتیجهگیری
سرماخوردگی در کودکان نوپا، بخش جداییناپذیری از مسیر رشد و تقویت سیستم ایمنی آنهاست. گرچه میتواند برای والدین نگرانکننده باشد، اما با دانش و رویکرد صحیح، میتوان این دوران را با آرامش و اطمینان بیشتری پشت سر گذاشت. اولویت اصلی شما، پیشگیری از طریق رعایت بهداشت، تقویت سیستم ایمنی و واکسیناسیون (مانند آنفولانزا) است. در صورت بروز بیماری، تمرکز بر تسکین علائم، حفظ آرامش کودک و هیدراتاسیون کافی است. هرگز در مورد علائم نگرانکننده درنگ نکنید و همیشه با پزشک اطفال خود مشورت کنید.
به یاد داشته باشید، شما بهترین مدافع سلامت فرزندتان هستید. با عشق، صبر و آگاهی، میتوانید به او کمک کنید تا این دوران را به سلامت و با کمترین ناراحتی سپری کند.
جمعبندی سهنکتهای (Key Takeaways):
- پیشگیری، اولویت نخست: با رعایت بهداشت دستها، تقویت سیستم ایمنی کودک از طریق تغذیه و خواب کافی، و واکسیناسیون سالانه آنفولانزا، میتوانید شانس ابتلای فرزندتان به سرماخوردگی را به طور چشمگیری کاهش دهید.
- مدیریت علائم در خانه با رویکردی ایمن: بر تسکین علائمی مانند گرفتگی بینی، سرفه و تب با استفاده از قطرههای سالین، مرطوبکنندهها، مایعات فراوان و داروهای تببر مناسب (با دوز صحیح) تمرکز کنید. از داروهای سرماخوردگی بدون نسخه برای کودکان نوپا، بدون مشورت پزشک، پرهیز کنید.
- هوشیاری و مراجعه به پزشک در زمان مناسب: علائم نگرانکننده مانند تب در کودکان نوپا (بالای ۳۹ درجه)، مشکلات تنفسی، عدم بهبودی یا بدتر شدن حال عمومی را جدی بگیرید و بلافاصله با پزشک اطفال مشورت کنید.
بخش پرسش و پاسخ (سوالات متداول FAQ)
در ادامه به برخی از سوالات رایج والدین در مورد سرماخوردگی کودکان نوپا پاسخ میدهیم:
-
آیا آنتیبیوتیک برای سرماخوردگی کودکان نوپا مفید است؟
خیر، سرماخوردگی یک بیماری ویروسی است و آنتیبیوتیکها فقط روی عفونتهای باکتریایی مؤثرند. مصرف بیمورد آنتیبیوتیکها نه تنها کمکی به بهبود نمیکند، بلکه میتواند منجر به مقاومت آنتیبیوتیکی و عوارض جانبی شود. پزشک تنها در صورتی آنتیبیوتیک تجویز میکند که عفونت ثانویه باکتریایی (مانند عفونت گوش) تشخیص داده شود.
-
مدت زمان طبیعی سرماخوردگی در کودکان نوپا چقدر است؟
معمولاً سرماخوردگی بین ۷ تا ۱۰ روز طول میکشد. اوج علائم معمولاً در روزهای ۲ تا ۳ مشاهده میشود. اگر علائم پس از ۱۰ روز بهبود نیافتند یا بدتر شدند، حتماً با پزشک مشورت کنید.
-
چگونه بفهمم که سرماخوردگی فرزندم جدیتر از حد معمول است؟
اگر کودک شما دچار تب بالا (بالای ۳۹ درجه سانتیگراد)، مشکلات تنفسی مانند تنگی نفس یا خسخس، سرفه مداوم و شدید، بیحالی شدید، عدم نوشیدن مایعات کافی، یا گوش درد شدید شد، اینها میتوانند نشانههایی از یک بیماری جدیتر مانند آنفولانزا، برونشیولیت، ذاتالریه یا عفونت گوش باشند. در این موارد، مراجعه فوری به پزشک الزامی است.
-
آیا دادن داروهای بدون نسخه کودکان به کودک نوپا ایمن است؟
اکثر سازمانهای پزشکی توصیه میکنند که داروهای سرفه و سرماخوردگی بدون نسخه برای کودکان زیر ۶ سال استفاده نشوند. این داروها شواهد کمی برای اثربخشی دارند و میتوانند عوارض جانبی جدی ایجاد کنند. برای تسکین علائم، روی روشهای خانگی ایمنتر مانند قطرههای سالین، مایعات فراوان و مرطوبکننده هوا تمرکز کنید و همیشه قبل از دادن هر دارویی با پزشک مشورت کنید.
-
آیا رژیم غذایی خاصی برای بهبود سرماخوردگی وجود دارد؟
هیچ رژیم غذایی جادویی برای سرماخوردگی وجود ندارد، اما مصرف مایعات فراوان (آب، آبمیوههای رقیق، سوپ) برای جلوگیری از کمآبی و رقیق کردن ترشحات بسیار مهم است. همچنین، غذاهای نرم و آسانهضم مانند ماست، پوره میوه و سبزیجات و نان تست میتوانند به کودک کمک کنند تا انرژی لازم برای مبارزه با عفونت را داشته باشد.
-
چگونه میتوانم از انتقال سرماخوردگی از یک کودک نوپا به دیگری در خانه جلوگیری کنم؟
رعایت دقیق بهداشت تنفسی و فردی کلید اصلی است. دستهای کودکان را مرتب بشویید، سطوح مشترک و اسباببازیها را تمیز کنید، از لیوانها و ظروف جداگانه استفاده کنید، و سعی کنید تماس نزدیک بین کودکان بیمار و سالم را به حداقل برسانید. در صورت امکان، کودک بیمار را در اتاق جداگانه بخوابانید.





ثبت ديدگاه