تب در کودکان: علل، درمان و چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟ (بر اساس AAP)
لحظهای که پیشانی کوچک فرزندتان را لمس میکنید و گرمای غیرعادی را حس میکنید، یکی از پر استرسترین لحظات برای هر والدینی است. تب در کودکان یکی از شایعترین دلایل مراجعه به پزشک و اورژانس است و میتواند با نگرانیهای زیادی همراه باشد. آیا تب همیشه خطرناک است؟ چگونه میتوانیم آن را در خانه مدیریت کنیم؟ و از همه مهمتر، چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
هدف این مقاله، ارائه یک راهنمای جامع و کاربردی برای والدین است تا بتوانند با آرامش و آگاهی بیشتری با تب در فرزندان خود روبرو شوند. ما با تکیه بر توصیههای معتبر آکادمی اطفال آمریکا (AAP) و سایر منابع پزشکی قابل اعتماد، به بررسی دقیق علل تب، روشهای صحیح اندازهگیری دما، راهکارهای موثر مدیریت تب در منزل و مهمتر از همه، شناسایی علائم هشدار دهندهای که نیاز به توجه فوری پزشکی دارند، خواهیم پرداخت. درک اینکه تب عمدتاً یک مکانیسم دفاعی بدن است و نه لزوماً دشمن، گام اول در مواجهه صحیح با آن است.
تب چیست و چرا اتفاق میافتد؟ (آشنایی با ماهیت تب در کودکان)
تب به خودی خود یک بیماری نیست، بلکه نشانهای از یک اتفاق در بدن است. این نشان میدهد که سیستم ایمنی بدن کودک شما در حال مبارزه با یک عامل مهاجم مانند ویروس یا باکتری است. هیپوتالاموس، قسمتی از مغز که نقش ترموستات بدن را دارد، دمای بدن را تنظیم میکند. هنگامی که بدن با عفونت روبرو میشود، هیپوتالاموس نقطه تنظیم دما را بالاتر میبرد تا به سیستم ایمنی کودک در مبارزه با عامل بیماریزا کمک کند. این افزایش دما باعث میشود محیط برای رشد عوامل بیماریزا نامناسب شود و به فعال شدن سلولهای دفاعی بدن کمک میکند.
تعریف دقیق تب در سنین مختلف
آگاهی از تعریف دقیق تب برای هر گروه سنی بسیار مهم است، زیرا واکنش و اقدامات لازم میتواند متفاوت باشد:
- نوزادان زیر ۳ ماه: هر دمای رکتال (مقعدی) بالای ۳۸ درجه سانتیگراد (۱۰۰.۴ درجه فارنهایت) در نوزادان زیر ۳ ماه، یک وضعیت اضطراری محسوب میشود و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد. در این سنین، سیستم ایمنی کودک هنوز نابالغ است و حتی یک تب خفیف میتواند نشانهای از یک عفونت جدی باشد.
- کودکان ۳ ماه تا ۳ سال: تب رکتال، دهانی یا گوش بالاتر از ۳۸.۵ درجه سانتیگراد (۱۰۱.۳ درجه فارنهایت) و یا تب زیر بغل بالاتر از ۳۸ درجه سانتیگراد (۱۰۰.۴ درجه فارنهایت) معمولاً به عنوان تب در نظر گرفته میشود. با این حال، مهمتر از عدد تب، حال عمومی کودک است.
- کودکان بالای ۳ سال: تب دهانی بالای ۳۸ درجه سانتیگراد (۱۰۰.۴ درجه فارنهایت) یا تب زیر بغل بالای ۳۷.۵ درجه سانتیگراد (۹۹.۵ درجه فارنهایت) نشاندهنده تب است. در این سنین نیز، توجه به رفتار و فعالیت کودک در کنار عدد تب از اهمیت بالایی برخوردار است.
انواع تبسنج و روش صحیح اندازهگیری دما
انتخاب تبسنج مناسب و استفاده صحیح از آن برای اندازهگیری دما دقیق، گام اول در مدیریت تب است. تبسنج دیجیتال رایجترین و توصیهشدهترین نوع تبسنج برای استفاده خانگی است.
- تبسنج رکتال (مقعدی): دقیقترین روش، به خصوص برای نوزادان و کودکان خردسال. نوک تبسنج را با ژله نفتی چرب کرده و حدود ۱.۵ تا ۲.۵ سانتیمتر (۰.۵ تا ۱ اینچ) وارد مقعد کودک کنید.
- تبسنج دهانی: مناسب برای کودکان بالای ۴ یا ۵ سال که میتوانند تبسنج را به درستی زیر زبان نگه دارند.
- تبسنج زیر بغل: کمترین دقت را دارد اما برای اندازهگیریهای اولیه قابل قبول است. تبسنج را زیر بغل خشک کودک قرار داده و دست او را محکم به بدنش فشار دهید.
- تبسنج گوشی (tympanic): برای کودکان بالای ۶ ماه مناسب است، اما نیاز به قرارگیری صحیح در گوش دارد تا دقیق باشد.
- تبسنج پیشانی (temporal artery): راحت و غیرتهاجمی است، اما ممکن است به اندازه تبسنج رکتال دقیق نباشد.
نکته مهم: هرگز از تبسنجهای جیوه ای به دلیل خطر شکستگی و مسمومیت استفاده نکنید. همچنین، تبسنجهای نواری که روی پیشانی میچسبند، قابل اعتماد نیستند.
علل شایع تب در کودکان
تب میتواند دلایل مختلفی داشته باشد که اکثر آنها بیخطر هستند:
- عفونتهای ویروسی: شایعترین علت تب در کودکان، عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی، آنفولانزا، گلودرد ویروسی، بیماری دست و پا و دهان، و سایر ویروسها هستند. این عفونتها معمولاً با استراحت و مراقبتهای حمایتی در منزل بهبود مییابند.
- عفونتهای باکتریایی: عفونتهایی مانند عفونت گوش (اوتیت میانی)، عفونت ادراری، ذاتالریه و گلودرد استرپتوکوکی (استرپتوکوک حلق) از جمله دلایل باکتریایی تب هستند که ممکن است نیاز به آنتیبیوتیک داشته باشند.
- واکسیناسیون: تب خفیف پس از واکسیناسیون، یک واکنش طبیعی بدن به فعال شدن سیستم ایمنی برای ساخت آنتیبادی است و معمولاً ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف میشود.
- دندان درآوردن: در حالی که دندان درآوردن میتواند باعث ناراحتی و بیقراری شود، معمولاً تنها باعث تب خفیف (زیر ۳۸.۵ درجه) میشود. تب بالا را نباید صرفاً به دندان درآوردن نسبت داد و باید به دنبال علت دیگری بود.
- گرمای بیش از حد محیط: گاهی اوقات، به خصوص در نوزادان، پوشاندن بیش از حد لباس یا قرار گرفتن در محیط گرم میتواند باعث افزایش دمای بدن شود.
- بیماریهای خاصتر: در موارد نادر، تب میتواند نشانه بیماریهای جدیتری مانند مننژیت، سپسیس یا سایر عفونتهای سیستمیک باشد که نیاز به تشخیص و درمان فوری پزشکی دارند.
مدیریت تب در منزل: آرامش و مراقبت صحیح
هنگامی که کودک شما تب دارد، حفظ آرامش و اتخاذ رویکرد صحیح میتواند به او کمک زیادی کند. هدف اصلی از درمان تب، نه لزوماً “از بین بردن تب” بلکه کاهش ناراحتی و بهبود حال عمومی کودک است.
چه زمانی نیازی به دارو نیست؟
اگر کودک شما تب دارد اما سرحال، بازیگوش، و فعال به نظر میرسد، و مایعات کافی مصرف میکند، ممکن است نیازی به داروی تببر نباشد. تب، همانطور که اشاره شد، بخشی از پاسخ ایمنی بدن است. اگر کودک شما به دلیل تب بیقرار نیست و خوب میخوابد، هدف تنها پایین آوردن عدد تب نیست، بلکه بهبود راحتی و حال عمومی اوست.
داروهای تببر: دوز و نحوه مصرف
برای کاهش تب و بهبود ناراحتی کودک، دو داروی رایج و ایمن وجود دارد:
- استامینوفن (Acetaminophen): مانند تیلنول. میتوان آن را از ۲ ماهگی به بعد استفاده کرد. دوز مناسب بر اساس وزن کودک و نه سن او تعیین میشود. قبل از مصرف، حتماً دستورالعمل روی بستهبندی را مطالعه کرده و یا با پزشک یا داروساز مشورت کنید. معمولاً هر ۴ تا ۶ ساعت قابل مصرف است.
- ایبوپروفن (Ibuprofen): مانند ادویل یا موترین. این دارو برای کودکان زیر ۶ ماه توصیه نمیشود. دوز مصرفی آن نیز بر اساس وزن کودک محاسبه میشود و معمولاً هر ۶ تا ۸ ساعت قابل مصرف است.
هشدارهای مهم:
- هرگز آسپرین به کودک یا نوجوان ندهید. مصرف آسپرین در کودکان میتواند منجر به یک بیماری نادر اما جدی به نام سندروم ری (Reye’s syndrome) شود که میتواند به کبد و مغز آسیب برساند.
- دوز دارو را با دقت رعایت کنید. مصرف بیش از حد میتواند خطرناک باشد. از دو داروی مختلف تببر به صورت همزمان (مگر با دستور پزشک) استفاده نکنید.
- نام و دوز دارو را یادداشت کنید. این کار به شما کمک میکند تا زمان آخرین دوز را فراموش نکنید و از تداخل دارویی جلوگیری کنید.
راهکارهای غیردارویی برای کاهش تب و راحتی کودک
علاوه بر دارو، چندین روش غیردارویی نیز میتوانند به کاهش تب بالا و بهبود حال کودک کمک کنند:
- آبرسانی کافی: آبرسانی کودک یکی از مهمترین اقدامات است، زیرا تب میتواند منجر به دهیدراسیون (کم آبی) شود. به کودک خود مرتباً مایعات (آب، آبمیوه رقیق، سوپ، یخمک، شیر مادر یا شیر خشک برای نوزادان) پیشنهاد دهید. [لینک داخلی به: راهنمای جامع تغذیه کودک بیمار]
- پوشاک سبک و مناسب: کودک را با پوشاک مناسب و سبک بپوشانید تا گرمای بدن به راحتی خارج شود. از پتو و لباسهای ضخیم خودداری کنید.
- حمام ولرم: یک حمام ولرم میتواند به کاهش دمای بدن و تسکین ناراحتی کمک کند. هرگز از آب سرد یا الکل برای این کار استفاده نکنید، زیرا میتواند باعث لرز و افزایش بیشتر دما شود.
- استراحت کافی: به کودک اجازه دهید تا جایی که میخواهد استراحت کند. فعالیت بیش از حد میتواند دمای بدن را افزایش دهد.
- تهویه مناسب اتاق: دمای اتاق را خنک و راحت نگه دارید (حدود ۲۱-۲۲ درجه سانتیگراد). از فنهای سقفی یا پنکه برای به گردش درآوردن هوا استفاده کنید، اما آن را مستقیماً روی کودک نگیرید.
لمس انسانی: “یادم میآید وقتی دختر کوچکم اولین بار تب کرد، آنقدر نگران بودم که حتی نمیتوانستم درست فکر کنم. تبسنج را هر نیم ساعت یکبار چک میکردم و هر بار که عدد بالا میرفت، قلبم فرو میریخت. اما وقتی با پزشکش صحبت کردم و او به من گفت که مهمتر از عدد، حال عمومی دخترم است و اینکه او همچنان میتواند بازی کند و مایعات بخورد، آرامش پیدا کردم. با استفاده از لباسهای سبک، نوشیدنیهای مورد علاقهاش و یک حمام ولرم، توانستم به او کمک کنم تا راحتتر باشد و تبش هم به مرور زمان کاهش یافت. آن روز یاد گرفتم که آرامش من، بهترین دارو برای کودکم است.”
چه زمانی تب در کودکان یک اورژانس پزشکی است؟ (علائم هشدار دهنده بر اساس AAP)
دانستن زمان مراجعه به پزشک، مهمترین بخش مدیریت تب است. برخی علائم هشدار دهنده وجود دارند که نباید نادیده گرفته شوند و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
نوزادان زیر ۳ ماه: تب همیشه جدی است
همانطور که قبلاً ذکر شد، هر نوزاد زیر ۳ ماه که دمای رکتال بالای ۳۸ درجه سانتیگراد دارد، باید فوراً توسط پزشک معاینه شود. در این سن، حتی یک تب خفیف میتواند نشانهای از یک عفونت باکتریایی جدی باشد که به سرعت پیشرفت میکند و ممکن است بدون علائم واضح دیگری خود را نشان ندهد. منتظر نمانید، حتی اگر نوزاد به نظر سالم میرسد.
علائم هشدار دهنده در کودکان بزرگتر (۳ ماه تا ۳ سال و بالاتر)
در کودکان بزرگتر، علاوه بر عدد تب، توجه به علائم همراه بسیار حیاتی است. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:
- تب بسیار بالا: تب بالای ۴۰ درجه سانتیگراد (۱۰۴ درجه فارنهایت)، به خصوص اگر به داروهای تببر پاسخ ندهد.
- سن: تب در نوزادان زیر ۳ ماه.
- سفتی گردن: عدم توانایی کودک در خم کردن سر به جلو یا سفتی و درد در گردن، که میتواند نشانه مننژیت باشد.
- بثورات پوستی غیرمعمول: هر نوع راش جدید، به خصوص بثوراتی که با فشار دادن شیشه آب ناپدید نمیشوند (شبیه لکههای قرمز یا بنفش)، میتواند نشانه عفونت جدی باشد.
- مشکل در تنفس: تنفس سریع، دشوار، خسخس سینه یا کبودی لبها و ناخنها.
- تشنج ناشی از تب: اگر کودک شما برای اولین بار دچار تشنج ناشی از تب شد. (این تشنجها معمولاً بیخطر هستند، اما باید برای اولین بار توسط پزشک بررسی شوند تا علل جدیتر رد شوند. در صورت تکرار، پزشک به شما نحوه برخورد را آموزش خواهد داد.)
- بیحالی شدید یا گیجی: کودک بسیار خسته، بیحال، گیج، تحریکپذیر غیرعادی، یا به سختی بیدار میشود.
- دهیدراسیون (کم آبی): علائم کم آبی شامل خشکی دهان، عدم تولید اشک هنگام گریه، چشمهای گود رفته، کاهش ادرار (پوشک خیس کمتر از حد معمول)، و عدم تعریق است.
- درد شدید: کودک از درد شدید در گوش، گلو، شکم یا سر شکایت میکند.
- تب طولانی مدت: تب بیش از ۲۴ تا ۷۲ ساعت (بسته به سن و علائم همراه) بدون هیچ علت مشخصی (مانند سرماخوردگی معمولی). [لینک به منبع معتبر خارجی: مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)]
- شرایط پزشکی خاص: اگر کودک شما بیماری زمینهای مزمن (مانند نقص سیستم ایمنی، بیماری قلبی، سرطان) دارد.
- عدم بهبود حال عمومی: اگر پس از مصرف داروهای تببر، کودک شما همچنان بیقرار، دردناک و ناراحت است.
اعتماد به غریزه والدینی
گاهی اوقات، مهمترین نشانه این است که شما احساس میکنید حال کودکتان خوب نیست. اگر غریزه والدینی شما به شما میگوید که چیزی اشتباه است، حتی اگر علائم هشدار دهنده واضحی وجود ندارد، با پزشک مشورت کنید. شما فرزندتان را بهتر از هر کس دیگری میشناسید و احساس شما میتواند راهنمای ارزشمندی باشد.
باورهای غلط رایج درباره تب در کودکان
در مورد تب، افسانهها و باورهای غلط زیادی وجود دارد که میتواند باعث سردرگمی و تصمیمات نادرست شود. بیایید به چند مورد از آنها بپردازیم:
- “تب حتماً نشانه بیماری جدی است.” خیر، تب عمدتاً یک پاسخ طبیعی و مفید بدن به عفونت است. بیشتر تبها توسط عفونتهای ویروسی خفیف ایجاد میشوند و خود به خود برطرف میشوند. شدت تب لزوماً با شدت بیماری ارتباط مستقیم ندارد؛ یک سرماخوردگی ساده میتواند تب بالایی ایجاد کند و یک عفونت جدیتر ممکن است تب پایینتری داشته باشد.
- “تب باعث آسیب مغزی میشود.” این یکی از بزرگترین نگرانیها و باورهای غلط است. تب به خودی خود، حتی تب بالا (تا ۴۱-۴۲ درجه سانتیگراد)، معمولاً به مغز آسیب نمیرساند. آسیب مغزی ناشی از تب بسیار نادر است و تنها در دمای بسیار بالا و طولانیمدت (معمولاً بالای ۴۲ درجه سانتیگراد) اتفاق میافتد که در عفونتهای رایج مشاهده نمیشود. تشنج ناشی از تب نیز که معمولاً در دمای بالا اتفاق میافتد، در اکثر موارد هیچ آسیب مغزی دائمی ایجاد نمیکند.
- “باید تب را هر چه سریعتر پایین آورد.” هدف اصلی از درمان تب، راحتی کودک است، نه صرفاً پایین آوردن عدد تب. اگر کودک سرحال است، نیازی به کاهش سریع دما نیست. پایین آوردن دما برای راحتتر کردن کودک و کمک به او برای استراحت و نوشیدن مایعات مهم است، اما هدف اصلی از بین بردن تب نیست.
- “آسپرین برای کودکان مفید است.” همانطور که قبلاً اشاره شد، مصرف آسپرین در کودکان و نوجوانان ممنوع است و میتواند باعث سندروم ری شود. همیشه از استامینوفن یا ایبوپروفن (برای بالای ۶ ماه) استفاده کنید.
- “حمام آب سرد یا الکل برای کاهش تب.” این روشها نه تنها ناکارآمد هستند، بلکه میتوانند خطرناک باشند. حمام آب سرد میتواند باعث لرزیدن کودک شود که در واقع دمای بدن را افزایش میدهد. استفاده از الکل میتواند از طریق پوست جذب شده و منجر به مسمومیت شود. حمام ولرم برای تب امنترین و موثرترین روش است.
- “تغییر دوز دارو یا ترکیب داروها برای تب بالا.” هرگز دوز توصیه شده دارو را خودسرانه تغییر ندهید و بدون مشورت با پزشک، دو داروی تببر مختلف را همزمان یا پشت سر هم مصرف نکنید. این کار میتواند منجر به مصرف بیش از حد و عوارض جانبی جدی شود.
پیشگیری از تب: آیا امکانپذیر است؟
در حالی که نمیتوان از هر نوع تب در کودکان جلوگیری کرد، اما میتوان با رعایت برخی اصول، خطر ابتلای آنها به عفونتها و در نتیجه تب را کاهش داد:
- واکسیناسیون به موقع: واکسیناسیون به موقع کودک شما در برابر بیماریهایی مانند آنفولانزا، سرخک، اوریون، سرخجه، آبله مرغان، و ذاتالریه، یکی از موثرترین راهها برای پیشگیری از تب و بیماریهای جدی است.
- شستشوی دستها: شستشوی منظم و صحیح دستها با آب و صابون، هم برای کودک و هم برای مراقبانش، به ویژه قبل از غذا و بعد از سرفه، عطسه یا استفاده از دستشویی، به طور چشمگیری از انتقال میکروبها جلوگیری میکند.
- اجتناب از تماس با افراد بیمار: سعی کنید کودک خود را از افراد بیمار، به خصوص در فصلهای شیوع سرماخوردگی و آنفولانزا، دور نگه دارید.
- تغذیه سالم و تقویت سیستم ایمنی: رژیم غذایی متعادل، غنی از میوهها و سبزیجات، و استراحت کافی برای کودک، به تقویت سیستم ایمنی کودک کمک میکند. [لینک داخلی به: پیشگیری از سرماخوردگی در کودکان]
- پاکیزگی محیط: تمیز نگه داشتن اسباببازیها و سطوحی که کودک با آنها در تماس است، میتواند به کاهش شیوع میکروبها کمک کند.
نتیجهگیری
تب در کودکان، گرچه میتواند برای والدین نگرانکننده باشد، اما در بیشتر موارد یک واکنش طبیعی و مفید بدن است. با آگاهی از علل، روشهای صحیح اندازهگیری و مدیریت آن در منزل، و مهمتر از همه، شناخت علائم هشدار دهنده، میتوانید با اطمینان بیشتری با این وضعیت روبرو شوید.
به یاد داشته باشید که آرامش شما، اعتماد به غریزه والدینیتان، و مشورت به موقع با پزشک متخصص کودکان، بهترین ابزار شما در مراقبت از سلامت فرزندتان است. هدف اصلی شما، کمک به راحتی کودک و اطمینان از بهبودی اوست، نه صرفاً تمرکز بر پایین آوردن عدد تب.
سهنکته کلیدی
- تعریف دقیق تب را بر اساس سن کودک بدانید: تب در نوزادان زیر ۳ ماه (بالای ۳۸ درجه رکتال) همیشه یک اورژانس پزشکی است و نیاز به مراجعه فوری دارد.
- هدف، راحتی کودک است نه صرفاً کاهش دما: از داروهای تببر (استامینوفن یا ایبوپروفن برای بالای ۶ ماه) و راهکارهای غیردارویی مانند آبرسانی و حمام ولرم برای کاهش ناراحتی و بهبود حال عمومی کودک استفاده کنید.
- علائم هشدار دهنده را بشناسید: بیحالی شدید، بثورات پوستی غیرمعمول، مشکلات تنفسی، سفتی گردن، تشنج، و یا عدم بهبود حال عمومی با وجود تب، نشانههایی هستند که نیاز به مشاوره فوری پزشکی دارند.
پرسش و پاسخ (FAQ)
در اینجا به برخی از سوالات رایج والدین در مورد تب در کودکان پاسخ میدهیم:
-
آیا تب بالا به خودی خود خطرناک است و میتواند باعث آسیب مغزی شود؟
خیر، تب بالا به خودی خود (تا ۴۱-۴۲ درجه سانتیگراد) معمولاً باعث آسیب مغزی نمیشود. آسیب مغزی تنها در دماهای بسیار بالاتر و نادر اتفاق میافتد. تشنج ناشی از تب نیز که معمولاً در تبهای بالا رخ میدهد، در اکثر موارد بیضرر است و آسیب دائمی به مغز وارد نمیکند.
-
چگونه مطمئن شوم که فرزندم به اندازه کافی مایعات دریافت میکند؟
به دنبال علائم کم آبی مانند خشکی دهان، عدم اشک هنگام گریه، چشمهای گود رفته، و کاهش دفعات ادرار (مثلاً کمتر از ۳ تا ۴ پوشک خیس در ۲۴ ساعت برای نوزادان) باشید. به او مایعات مورد علاقهاش را به دفعات زیاد اما در مقادیر کم پیشنهاد دهید.
-
آیا میتوانم همزمان از استامینوفن و ایبوپروفن برای تب فرزندم استفاده کنم؟
استفاده همزمان یا متناوب از این دو دارو بدون مشورت با پزشک توصیه نمیشود، زیرا میتواند منجر به اشتباه در دوز و مصرف بیش از حد شود. اگر یک دارو تب را کنترل نمیکند، ابتدا با پزشک مشورت کنید. [لینک به منبع معتبر خارجی: سازمان جهانی بهداشت (WHO)]
-
اگر تب فرزندم با دارو پایین نیامد، چه کار کنم؟
اگر تب کودک شما پس از مصرف داروی تببر پایین نمیآید و یا حال عمومی او بهبود نمییابد، به خصوص اگر با علائم هشدار دهنده همراه است، حتماً با پزشک تماس بگیرید. عدم پاسخ به دارو میتواند نشانهای از عفونت جدیتر باشد.
-
تب ناشی از دندان درآوردن چقدر بالا میتواند باشد؟
دندان درآوردن معمولاً باعث تب خفیف (معمولاً زیر ۳۸.۵ درجه سانتیگراد) میشود و تبهای بالاتر را نباید صرفاً به آن نسبت داد. اگر کودک شما هنگام دندان درآوردن تب بالا دارد، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا علل دیگر رد شوند.
-
آیا تب نشانه ابتلا به بیماریهای خاصی مانند آنفولانزا است؟
تب میتواند نشانه انواع بیماریها باشد، از سرماخوردگی معمولی تا آنفولانزا و سایر عفونتهای ویروسی یا باکتریایی. برای تشخیص دقیق، پزشک ممکن است نیاز به معاینه و در برخی موارد، آزمایشهای تکمیلی داشته باشد.
ثبت ديدگاه