تب در کودکان: راهنمای جامع مدیریت و علائم خطر
به عنوان والدین، هیچ چیز نگرانکنندهتر از دیدن کودکی که تب دارد نیست. صورت گلگون، چشمهای بیحال و بدن گرم شده، قلب هر پدر و مادری را به تپش میاندازد. آیا این یک تب ساده است یا نشانهای از یک بیماری جدیتر؟ چه زمانی باید نگران شد و چه زمانی میتوان در خانه مراقبت کرد؟ اینها سوالاتی هستند که در ذهن هر پدر و مادری میچرخند.
این مقاله، راهنمایی جامع و کاربردی است که بر اساس آخرین دستورالعملهای پزشکی بینالمللی تدوین شده تا شما را در فهم و مدیریت تب در کودکان یاری کند. ما در اینجا نه تنها به شما آموزش میدهیم که چگونه تب کودک را به درستی اندازهگیری کنید، بلکه علائم هشداردهنده و مراقبتهای صحیح در منزل را نیز با جزئیات توضیح خواهیم داد. هدف ما این است که با دانش و اطلاعات کافی، بتوانید با آرامش و اطمینان خاطر بیشتری از فرزند دلبندتان مراقبت کنید و در مواقع لزوم، تصمیمات درستی بگیرید.
تب چیست و چرا اتفاق میافتد؟
تب، به خودی خود یک بیماری نیست، بلکه نشانهای از آن است. در واقع، تب پاسخ طبیعی و سالم سیستم ایمنی بدن کودک برای مقابله با عفونتها (اغلب ویروسی) یا سایر عوامل بیماریزا است. وقتی میکروبها وارد بدن میشوند، مغز (هیپوتالاموس که ترموستات بدن است) دمای بدن را افزایش میدهد تا محیطی نامناسب برای رشد میکروبها ایجاد کند و فعالیت گلبولهای سفید خون را افزایش دهد.
تعریف تب: از نظر پزشکی، درجه حرارت بدن بالاتر از ۳۸ درجه سانتیگراد (۱۰۰.۴ درجه فارنهایت) که از راه مقعدی اندازهگیری شود، تب محسوب میشود. دماهای اندازهگیری شده از دهان، گوش و زیر بغل ممکن است کمی متفاوت باشند، اما معیار مقعدی دقیقترین است، به خصوص برای نوزادان و کودکان خردسال.
چگونه تب کودک را به درستی اندازهگیری کنیم؟
اندازهگیری دقیق تب، اولین قدم برای مدیریت صحیح آن است. انواع مختلفی از دماسنج در بازار موجود است، اما انتخاب و استفاده صحیح از آن اهمیت دارد.
انواع دماسنج و نحوه استفاده:
- دماسنج مقعدی (رکتال):
- دقیقترین روش، به خصوص برای نوزادان و کودکان زیر ۳ ماه.
- نحوه استفاده: نوک دماسنج دیجیتال را با وازلین چرب کنید. کودک را به شکم روی پای خود بخوابانید یا به پشت دراز کرده و پاهایش را به سمت بالا جمع کنید. به آرامی نوک دماسنج را حدود ۱.۵ تا ۲.۵ سانتیمتر (نیم تا یک اینچ) وارد مقعد کنید. دماسنج را نگه دارید تا صدای بوق شنیده شود (معمولاً ۱۰-۳۰ ثانیه).
- دماسنج دهانی:
- مناسب برای کودکان بزرگتر از ۴ یا ۵ سال که قادرند دماسنج را زیر زبان خود نگه دارند.
- نحوه استفاده: دماسنج را زیر زبان کودک قرار دهید و از او بخواهید لبهایش را ببندد. نگه دارید تا صدای بوق شنیده شود.
- دماسنج زیر بغل (اکسیلاری):
- کمدقتترین روش، اما برای غربالگری اولیه قابل استفاده است.
- نحوه استفاده: دماسنج را زیر بغل کودک قرار دهید و بازویش را محکم به سینه او بچسبانید. نگه دارید تا صدای بوق شنیده شود. معمولاً ۰.۵ تا ۱ درجه سانتیگراد کمتر از دمای واقعی بدن نشان میدهد.
- دماسنج گوش (تیمپانیک):
- برای کودکان بالای ۶ ماه مناسب است، اما نیاز به تکنیک صحیح دارد. جرم گوش یا اندازه کوچک مجرای گوش میتواند دقت آن را کاهش دهد.
- نحوه استفاده: نوک دماسنج را به آرامی در مجرای گوش قرار دهید و دکمه را فشار دهید.
- دماسنج پیشانی (تمپورال):
- روش سریع و غیرتهاجمی، اما دقت آن میتواند متفاوت باشد.
- نحوه استفاده: دماسنج را روی پیشانی کودک بکشید یا به صورت نقطهای نگه دارید (طبق دستورالعمل سازنده).
نکته مهم: دماسنجهای جیوهای شکسته شده و خطرناک هستند و توصیه نمیشوند. همیشه یک دماسنج دیجیتال معتبر در خانه داشته باشید و قبل از هر بار استفاده، آن را با آب و صابون یا الکل تمیز کنید.
چه زمانی تب در کودکان نگرانکننده است؟ (علائم خطر)
گرچه تب اغلب نشانهای از یک عفونت ویروسی خوشخیم است، اما در برخی موارد میتواند زنگ خطری جدی باشد. سن کودک و علائم همراه تب، فاکتورهای بسیار مهمی در ارزیابی خطر هستند. آکادمی اطفال آمریکا (AAP) و سازمان بهداشت جهانی (WHO) بر لزوم هوشیاری در موارد خاص تاکید دارند.
۱. سن کودک: یک عامل کلیدی
- نوزادان زیر ۳ ماه: هرگونه تب (بالای ۳۸ درجه مقعدی) در نوزاد تازه متولد شده یا زیر ۳ ماه، یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود. آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند که در این سن، حتی بدون وجود علائم دیگر، فوراً با پزشک اطفال تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید. سیستم ایمنی این نوزادان هنوز نابالغ است و یک عفونت کوچک میتواند به سرعت جدی شود.
- کودکان ۳ تا ۶ ماهه: تب بالای ۳۸ درجه مقعدی در این گروه سنی نیز باید جدی گرفته شود. اگر کودک بیحال است، خوب شیر نمیخورد، یا علائم دیگری دارد، حتماً با پزشک مشورت کنید.
- کودکان ۶ ماهه تا ۲ سال: تبهای بالای ۳۹ درجه سانتیگراد یا تبهایی که بیش از ۲۴-۴۸ ساعت طول میکشند، نیازمند ویزیت پزشک هستند، حتی اگر کودک حال عمومی خوبی داشته باشد.
- کودکان بالای ۲ سال: در این سن، تمرکز بیشتر بر حال عمومی کودک است تا صرفاً عدد دماسنج. اگر کودک پرانرژی است، مایعات مینوشد و بازی میکند، معمولاً جای نگرانی نیست. اما اگر تب بالا و همراه با بیحالی شدید، کمبود مایعات کافی، یا درد شدید باشد، باید به پزشک مراجعه کرد.
۲. علائم هشداردهنده همراه با تب (زنگ خطر قرمز):
صرف نظر از سن، اگر تب کودک شما با هر یک از علائم زیر همراه بود، فوراً به اورژانس پزشکی مراجعه کنید:
- تغییرات هوشیاری: بیحالی شدید، گیجی، عدم پاسخگویی به تحریکات، یا خوابآلودگی بیش از حد.
- تشنج تب: اگرچه اغلب خوشخیم است، اما تشنج (به خصوص اگر اولین بار باشد یا طولانی شود) نیازمند بررسی پزشکی فوری است. (میتوانید اطلاعات بیشتری را در این زمینه در [لینک داخلی به: درک تشنج در کودکان و روشهای برخورد] مطالعه کنید.)
- مشکلات تنفسی: تنفس سریع یا دشوار، خسخس سینه، کبود شدن لبها یا ناخنها.
- راش پوستی: به خصوص راشهایی که با فشار دادن شیشه روی آن محو نمیشوند (مانند دانههای قرمز یا بنفش که شبیه کبودی هستند و میتوانند نشانه مننژیت باشند).
- سفتی گردن: عدم توانایی در خم کردن چانه به سینه (میتواند نشانه مننژیت باشد).
- برآمدگی یا فرورفتگی ملاج: در نوزادان.
- گریه مداوم و آرامناپذیر: به خصوص در نوزادان، گریههای جیغمانند و غیرمعمول.
- خشکی دهان و علائم کم آبی بدن: عدم اشک، کاهش ادرار (مثلاً کمتر از ۳ بار تعویض پوشک در ۱۲ ساعت برای نوزادان)، دهان خشک، چشمهای گود رفته.
- درد شدید: سردرد شدید، گوش درد شدید، گلو درد شدید، یا درد شکمی.
- ضعف در یک طرف بدن یا مشکل در حرکت.
- تورم مفاصل.
- کودک در وضعیت پزشکی خاص: مانند نقص سیستم ایمنی، بیماریهای مزمن، یا اخیراً عمل جراحی داشته است.
- تب بالا که به هیچ داروی تببری پاسخ نمیدهد.
- رنگ پریدگی شدید یا پوست مرمری.
مدیریت تب در منزل: آرامش و مراقبت صحیح
در بسیاری از موارد، تب یک واکنش طبیعی و بخشی از فرایند بهبودی است. هدف اصلی از مدیریت تب در منزل، نه لزوماً “پایین آوردن کامل تب” بلکه “راحتی کودک” و جلوگیری از عوارض احتمالی است. این بخش به شما میآموزد که چگونه با آرامش و دانش کافی، از کودک تبدار خود در خانه مراقبت کنید.
۱. هیدراتاسیون (مصرف مایعات کافی)
تب باعث افزایش تعریق و از دست دادن مایعات بدن میشود که میتواند به کم آبی بدن منجر شود. این موضوع به خصوص در کودکان اهمیت زیادی دارد.
- تشویق به نوشیدن: شیر مادر، شیر خشک، آب، محلولهای الکترولیت (ORS)، آب میوه رقیق شده (برای کودکان بزرگتر)، سوپ و ژله گزینههای مناسبی هستند. از نوشیدنیهای قندی یا کافئیندار پرهیز کنید.
- مقدار مصرف: به کودک خود به دفعات و در مقادیر کم مایعات بدهید. اصرار نکنید، اما به طور مداوم پیشنهاد دهید.
- نشانههای کم آبی: کاهش ادرار، خشکی دهان، عدم اشک، چشمهای گود رفته، بیحالی، و پوست چروکیده نشانههای خطرناک کم آبی هستند که نیاز به مراجعه به پزشک دارند.
۲. داروی تببر: کی و چگونه؟
استفاده از داروی تببر برای کاهش ناراحتی کودک است، نه صرفاً برای پایین آوردن عدد دماسنج. اگر کودک تب دارد اما بازیگوش و فعال است، شاید نیازی به دارو نباشد.
انواع داروهای تببر:
- استامینوفن (تیلنول، پاراستامول):
- مناسب برای کودکان از بدو تولد.
- دوز: بر اساس وزن کودک تعیین میشود، نه سن او. حتماً دستورالعمل روی بستهبندی یا توصیه پزشک اطفال را با دقت رعایت کنید.
- تکرار: معمولاً هر ۴ تا ۶ ساعت قابل تکرار است، اما از ۴-۵ دوز در ۲۴ ساعت تجاوز نکنید.
- ایبوپروفن (ادویل، موترین):
- مناسب برای کودکان بالای ۶ ماه.
- دوز: مانند استامینوفن، بر اساس وزن کودک تعیین میشود.
- تکرار: معمولاً هر ۶ تا ۸ ساعت قابل تکرار است، اما از ۳-۴ دوز در ۲۴ ساعت تجاوز نکنید.
- نکته: ایبوپروفن میتواند معده را تحریک کند، بنابراین بهتر است با غذا مصرف شود.
نکات مهم در مورد داروها:
- هرگز آسپرین به کودکان ندهید: آسپرین میتواند باعث سندرم ری (Reye’s syndrome)، یک بیماری جدی و بالقوه کشنده، در کودکان شود.
- دوز مناسب: همیشه دوز را بر اساس وزن دقیق کودک و دستورالعمل پزشک یا داروساز تنظیم کنید. از قاشقهای معمولی خانه استفاده نکنید؛ از سرنگ یا پیمانه همراه دارو استفاده کنید.
- تداخل دارویی: اگر کودک داروی دیگری مصرف میکند، قبل از دادن تببر با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- ترکیب داروها: مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) و اکثر پزشکان توصیه میکنند که از ترکیب همزمان استامینوفن و ایبوپروفن (به خصوص در نوزادان) خودداری شود، مگر اینکه پزشک دستور داده باشد. این کار میتواند منجر به اشتباه در دوز و عوارض جانبی شود. اگر نیاز به تناوب دارید، ابتدا یکی را امتحان کنید و در صورت عدم کنترل تب، داروی دیگر را با رعایت فاصله زمانی مناسب استفاده کنید.
۳. راحتی و آرامش کودک
- لباس مناسب: کودک را زیاد نپوشانید. لباسهای سبک و نخی به او اجازه میدهند که حرارت بدن خود را دفع کند. اگر کودک لرز در کودکان دارد، ممکن است موقتاً به یک پتوی سبک نیاز داشته باشد، اما به محض قطع لرز، پوشش اضافی را بردارید.
- محیط خنک: دمای اتاق را متعادل نگه دارید (حدود ۲۱-۲۲ درجه سانتیگراد). میتوانید از پنکه با سرعت کم برای گردش هوا استفاده کنید، اما آن را مستقیماً روی کودک نگذارید.
- کمپرس آب ولرم: استفاده از کمپرس آب ولرم (نه آب سرد یا الکل) روی پیشانی یا بدن میتواند به کاهش دمای پوست و ایجاد احساس راحتی کمک کند. از مالیدن الکل به بدن کودک جداً خودداری کنید، زیرا میتواند از طریق پوست جذب شده و باعث مسمومیت شود.
- استراحت: کودک را تشویق به استراحت کنید. فعالیت زیاد میتواند تب را بدتر کند.
- حمام با آب ولرم: اگر کودک بسیار بدحال و تبدار است و داروها نیز جواب ندادهاند، یک حمام ۱۵-۲۰ دقیقهای با آب ولرم (نه سرد!) میتواند کمککننده باشد. پس از حمام، بدن کودک را به آرامی خشک کرده و لباس سبک بپوشانید.
- تغذیه کودک: اگر کودک مایل به خوردن غذاهای جامد است، غذاهای سبک و مغذی مانند سوپ، پوره میوه، یا نان تست را پیشنهاد دهید. اصرار به خوردن نکنید. [لینک داخلی به: تغذیه صحیح کودک بیمار] میتواند راهنمای خوبی باشد.
افسانهها و حقایق در مورد تب
در مورد تب در کودکان، باورهای غلط زیادی وجود دارد که میتواند منجر به نگرانیهای بیمورد یا حتی اقدامات نادرست شود. بیایید به برخی از آنها بپردازیم:
- افسانه: تب همیشه خطرناک است و به مغز آسیب میرساند.
- حقیقت: تب به ندرت به مغز آسیب میرساند، مگر اینکه به طور غیرطبیعی بالا (بالاتر از ۴۱.۱ درجه سانتیگراد) و برای مدت طولانی باشد که بسیار نادر است. اغلب، تب نشانه مبارزه بدن با عفونت است.
- افسانه: هر تب نیاز به دارو دارد.
- حقیقت: همانطور که قبلاً گفتیم، هدف از درمان تب، راحتی کودک است. اگر کودک تب خفیف دارد اما حال عمومی خوبی دارد، نیازی به داروی تببر نیست.
- افسانه: تنها راه پایین آوردن تب، استفاده از دارو است.
- حقیقت: مراقبتهای حمایتی مانند هیدراتاسیون، لباس سبک، و کمپرس آب ولرم نیز در کنار داروها نقش مهمی در راحتی کودک و کاهش تب دارند.
- افسانه: با مالیدن الکل به بدن، تب پایین میآید.
- حقیقت: این کار خطرناک است. الکل میتواند از طریق پوست جذب شده و باعث مسمومیت با الکل شود. هرگز از الکل برای کاهش تب کودک استفاده نکنید.
- افسانه: تشنج تب همیشه خطرناک است و نشاندهنده صرع است.
- حقیقت: تشنج تب در کودکان معمولاً خوشخیم است و اغلب تا سن ۵-۶ سالگی از بین میرود. این تشنجها معمولاً در کودکانی اتفاق میافتند که از نظر رشدی سالم هستند و نشانهای از صرع نیستند. با این حال، نیاز به بررسی پزشکی دارد تا سایر علل رد شوند.
یک تجربه واقعی از دل یک نگرانی والدینی
یادم میآید یک شب، دختر کوچکم، سارا، که آن زمان حدود یک سال و نیم داشت، ناگهان تب کرد. نیمههای شب بود و من با دماسنج دیجیتال، دمایش را اندازه گرفتم: ۳۹.۵ درجه سانتیگراد! قلبم از جا کنده شد. با اینکه میدانستم تب یک مکانیسم دفاعی است، اما بیحالی و بیقراری سارا، نگرانیام را دوچندان کرده بود. او به سختی مایعات میخورد و صورتش گلگون شده بود. همانطور که در دستورالعملها خوانده بودم، لباسهایش را سبک کردم، پایشویه با آب ولرم گذاشتم و با محاسبه دقیق وزن، دوز مناسب استامینوفن را به او دادم. لحظات سختی بود، اما سعی کردم آرامش خودم را حفظ کنم. هر چند ساعت یک بار، دمای بدنش را چک میکردم و به آرامی به او آب میدادم. تا صبح، تبش کمی پایین آمد و مهمتر اینکه، توانستم کمی شیر و آب به او بدهم. صبح با مشاورهای تلفنی با پزشک اطفال، خیالم راحتتر شد که با اینکه تبش هنوز کامل قطع نشده بود، اما حال عمومیاش بهتر شده بود و توانسته بودم از کمآبی بدن او جلوگیری کنم. آن تجربه به من آموخت که دانش کافی و حفظ آرامش در مواجهه با تب کودک چقدر حیاتی است.
پیشگیری از تب: همیشه بهتر از درمان
گرچه نمیتوان از هر نوع تب در کودکان پیشگیری کرد، اما با رعایت برخی نکات میتوان احتمال ابتلا به عفونتهایی که منجر به تب میشوند را کاهش داد:
- شستشوی مکرر دستها: این یک راهکار ساده اما فوقالعاده مؤثر برای جلوگیری از انتشار میکروبهاست. به کودک خود نیز آموزش دهید که دستهایش را به طور منظم بشوید.
- واکسیناسیون: اطمینان حاصل کنید که کودک شما تمام واکسیناسیونهای توصیه شده را طبق برنامه دریافت کرده است. واکسنها از بیماریهای جدی که میتوانند با تب بالا همراه باشند، محافظت میکنند. (برای اطلاعات بیشتر به [لینک داخلی به: راهنمای کامل واکسیناسیون کودکان] مراجعه کنید.)
- اجتناب از تماس با افراد بیمار: تا حد امکان از تماس کودک با افرادی که علائم بیماری دارند خودداری کنید.
- رعایت بهداشت: تمیز نگه داشتن اسباببازیها و سطوحی که کودک با آنها در تماس است.
- تغذیه سالم: رژیم غذایی متعادل و غنی از ویتامینها به تقویت سیستم ایمنی کودک کمک میکند.
نتیجهگیری
تب در کودکان، بخشی اجتنابناپذیر از دوران رشد آنهاست و معمولاً نشانهای از تلاش سیستم ایمنی برای مقابله با بیماری است. با این حال، دانستن زمان صحیح برای مراقبت در منزل و زمان مراجعه فوری به پزشک، کلید آرامش و سلامت فرزند شماست. همیشه به حال عمومی کودک خود توجه کنید، نه فقط به عدد روی دماسنج. با دانش و همدلی، میتوانید به بهترین شکل ممکن از فرزند دلبندتان در برابر تب مراقبت کنید.
Key Takeaways (نکات کلیدی):
- آرامش و مشاهده: تب اغلب خوشخیم است. اول آرامش خود را حفظ کرده و سپس وضعیت عمومی کودک را (از جمله بیحالی، نوشیدن مایعات، و ادرار) به دقت تحت نظر بگیرید.
- سن و علائم خطر: تب در نوزادان زیر ۳ ماه همیشه یک فوریت پزشکی است. در سایر سنین، به علائم هشداردهنده مانند بیحالی شدید، مشکلات تنفسی، راشهای پوستی خاص، و علائم کمآبی توجه جدی داشته باشید و در صورت مشاهده، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- مراقبتهای حمایتی: هیدراتاسیون کافی، لباسهای سبک، محیط خنک و استفاده صحیح از داروی تببر (استامینوفن یا ایبوپروفن بر اساس وزن و سن) اصول مدیریت تب در منزل هستند. هرگز از آسپرین یا الکل استفاده نکنید.
پرسش و پاسخهای متداول (FAQ)
۱. چه زمانی تب کودک خطرناک است و باید به پزشک مراجعه کنیم؟
تب در نوزادان زیر ۳ ماه (بالای ۳۸ درجه مقعدی) همیشه خطرناک است و نیاز به ویزیت فوری پزشک دارد. در سنین بالاتر، اگر تب کودک با علائمی مانند بیحالی شدید، تشنج، مشکلات تنفسی، راشهای پوستی خاص، خشکی دهان و علائم کمآبی، سفتی گردن، گریه بیوقفه یا درد شدید همراه باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. همچنین، تب بالای ۳۹ درجه در کودکان ۳ تا ۶ ماهه و تب طولانیمدت (بیش از ۴۸ ساعت) در هر سنی نیاز به مشاوره پزشک دارد.
۲. استفاده از دماسنج در کودکان چگونه است؟
برای نوزادان و کودکان زیر ۳ ماه، دماسنج مقعدی دقیقترین روش است. برای کودکان بزرگتر، دماسنج دهانی، گوشی یا پیشانی نیز قابل استفاده هستند. همیشه از دماسنج دیجیتال استفاده کنید و از دماسنجهای جیوهای پرهیز کنید. دستورالعمل استفاده از دماسنج را به دقت رعایت کرده و دوزها را بر اساس وزن کودک تنظیم کنید.
۳. آیا باید کودک تبدار را لخت کنیم یا بپوشانیم؟
کودک تبدار را زیاد نپوشانید. لباسهای سبک و نخی به بدن اجازه میدهند که گرما را دفع کند. اگر کودک لرز در کودکان دارد، میتوانید موقتاً یک پتوی سبک روی او بیندازید، اما به محض قطع لرز، آن را بردارید تا دمای بدنش بیش از حد بالا نرود.
۴. فرق استامینوفن و ایبوپروفن در کنترل تب چیست و کدام بهتر است؟
هر دو داروی تببر مؤثر هستند. استامینوفن (مانند تیلنول) برای کودکان از بدو تولد قابل استفاده است، در حالی که ایبوپروفن (مانند ادویل) برای کودکان بالای ۶ ماه مناسب است. ایبوپروفن ممکن است خاصیت ضدالتهابی بیشتری داشته باشد. انتخاب بین آنها به سن کودک، داروهای دیگر مصرفی و نظر پزشک اطفال بستگی دارد. هرگز دوز هر دو دارو را همزمان بدون دستور پزشک ندهید و دوز را بر اساس وزن کودک تنظیم کنید.
۵. آیا تشنج تب خطرناک است؟
تشنج تب در کودکان (به خصوص در سنین ۶ ماهگی تا ۵ سالگی) نسبتاً شایع و معمولاً خوشخیم است و اغلب آسیب دائمی به مغز وارد نمیکند. با این حال، هر بار که کودک دچار تشنج تب میشود، باید توسط پزشک ویزیت شود تا اطمینان حاصل شود که علت دیگری وجود ندارد و راهنماییهای لازم برای مدیریت آن را دریافت کنید.
۶. چگونه از کم آبی بدن کودک در تب جلوگیری کنیم؟
مهمترین اقدام، تشویق کودک به نوشیدن مایعات کافی است. شیر مادر، شیر خشک، آب، محلولهای الکترولیت و سوپهای رقیق گزینههای خوبی هستند. به کودک در دفعات کم و به طور مداوم مایعات پیشنهاد دهید. مراقب علائمی مانند کاهش ادرار، خشکی دهان و بیحالی باشید.
۷. چه غذاهایی برای کودک تبدار مناسب است؟
اگر کودک اشتها دارد، غذاهای سبک، مغذی و راحتالهضم مانند سوپهای ساده (مرغ، سبزیجات)، پوره میوه، ماست، نان تست یا بیسکویتهای ساده مناسب هستند. اصرار به خوردن نکنید و در اولویت، نوشیدن مایعات را قرار دهید. از غذاهای چرب، سنگین، یا پرادویه پرهیز کنید.
ثبت ديدگاه