علائم تب در نوزادان و کودکان
والدین عزیز، لحظهای که متوجه میشوید دمای بدن فرزند دلبندتان بالا رفته، میتواند یکی از نگرانکنندهترین تجربیات باشد. تب، واکنش طبیعی بدن به یک عفونت یا بیماری است و خودی خود، معمولاً خطرناک نیست؛ اما تشخیص درست علائم و دانستن اینکه چه زمانی باید نگران شد و به پزشک مراجعه کرد، از اهمیت حیاتی برخوردار است. در این مقاله جامع، ما به عنوان یک راهنمای مطمئن، تمامی جوانب تب در نوزادان و کودکان را بررسی خواهیم کرد تا شما با آگاهی و آرامش خاطر بیشتری با این وضعیت روبرو شوید.
تب چیست و چرا اتفاق میافتد؟
تب به معنای افزایش دمای بدن به بالاتر از محدوده طبیعی است. مغز ما، به طور خاص بخشی به نام هیپوتالاموس، مانند یک ترموستات عمل میکند و دمای بدن را در حدود 37 درجه سانتیگراد تنظیم میکند. هنگامی که بدن با مهاجمانی مانند ویروسها، باکتریها یا عوامل دیگر بیماریزا مواجه میشود، سیستم ایمنی بدن پروتئینهایی به نام پیروژن آزاد میکند. این پیروژنها به هیپوتالاموس سیگنال میدهند که “نقطه تنظیم” دما را بالاتر ببرد. افزایش دما به بدن کمک میکند تا با غیرفعال کردن برخی پاتوژنها و افزایش فعالیت گلبولهای سفید، با عفونت مبارزه کند. پس در واقع، تب یک دوست است که به بدن در مبارزه با بیماری کمک میکند، نه یک دشمن که باید بلافاصله سرکوب شود.
دلایل متعددی برای تب در کودکان وجود دارد که شایعترین آنها عبارتند از:
- عفونتهای ویروسی: مانند سرماخوردگی، آنفولانزا، برونشیولیت و عفونتهای دستگاه گوارش. اینها شایعترین علت تب در کودکان هستند.
- عفونتهای باکتریایی: مانند عفونت گوش، عفونت مجاری ادراری، ذاتالریه و مننژیت (اگرچه کمتر شایعتر، اما جدیتر).
- واکسیناسیون: برخی کودکان پس از دریافت واکسن ممکن است تب خفیفی را تجربه کنند. این یک واکنش طبیعی و موقتی است.
- دندان درآوردن: در حالی که دندان درآوردن میتواند باعث افزایش جزئی دما شود، معمولاً منجر به تب بالا نمیشود. اگر کودک شما در دوران دندان درآوردن تب بالا دارد، بهتر است به دنبال علت دیگری باشید.
- گرمازدگی: قرار گرفتن طولانی مدت در معرض گرما یا پوشیدن لباس زیاد در هوای گرم میتواند دمای بدن کودک را افزایش دهد.
چگونه تب نوزادان و کودکان را تشخیص دهیم؟
اولین گام در مدیریت تب، تشخیص صحیح آن است. احساس گرمی پوست کودک با دست، یک نشانه اولیه است اما روش دقیقی برای تعیین تب نیست. استفاده از تبسنج، تنها راه قابل اعتماد برای اندازهگیری دقیق دمای بدن است.
دمای طبیعی بدن چقدر است؟
دمای طبیعی بدن کودک بین 36.5 تا 37.5 درجه سانتیگراد (97.7 تا 99.5 درجه فارنهایت) متغیر است. تب به طور کلی زمانی در نظر گرفته میشود که:
- دمای مقعدی (رکتال) 38 درجه سانتیگراد (100.4 درجه فارنهایت) یا بالاتر باشد.
- دمای دهانی 37.8 درجه سانتیگراد (100 درجه فارنهایت) یا بالاتر باشد.
- دمای زیر بغل (آگزیلاری) 37.2 درجه سانتیگراد (99 درجه فارنهایت) یا بالاتر باشد.
- دمای گوش (تیمپانیک) یا پیشانی (تمپورال) 38 درجه سانتیگراد (100.4 درجه فارنهایت) یا بالاتر باشد.
به خاطر داشته باشید که دمای مقعدی دقیقترین روش اندازهگیری، به ویژه برای نوزادان است.
روشهای اندازهگیری تب
انتخاب بهترین روش برای اندازهگیری تب به سن کودک شما و نوع تبسنج موجود بستگی دارد:
تبسنج مقعدی (رکتال)
این روش دقیقترین راه برای اندازهگیری تب در نوزادان و کودکان زیر 3 سال است. برای استفاده، نوک تبسنج را با کمی وازلین چرب کرده و به آرامی حدود 1.5 تا 2.5 سانتیمتر (نیم تا یک اینچ) وارد مقعد کودک کنید. تبسنج را نگه دارید تا صدای بوق آن را بشنوید یا عدد ثابت شود.
تبسنج زیر بغل (آگزیلاری)
این روش کمتر دقیق است اما برای کودکان بزرگتر و زمانی که روشهای دیگر ممکن نیستند، قابل استفاده است. تبسنج را زیر بغل کودک قرار دهید و دست او را روی سینه قرار دهید تا تبسنج ثابت بماند. تا زمانی که بوق تبسنج را نشنیدید، آن را نگه دارید.
تبسنج دهانی (اورال)
مناسب برای کودکان بالای 4 یا 5 سال که میتوانند تبسنج را زیر زبان خود نگه دارند. کودک نباید قبل از اندازهگیری، چیز گرم یا سرد خورده یا نوشیده باشد. تبسنج را زیر زبان قرار دهید و لبها را بسته نگه دارید تا صدای بوق آن را بشنوید.
تبسنج پیشانی (تمپورال)
این تبسنجها با اندازهگیری گرمای شریان گیجگاهی روی پیشانی کار میکنند و استفاده از آنها سریع و آسان است. دقت آنها میتواند متفاوت باشد، اما برای غربالگری اولیه یا در کودکان خوابیده مفیدند.
تبسنج گوش (تیمپانیک)
این تبسنجها دمای پرده گوش را اندازهگیری میکنند. برای نوزادان زیر 6 ماه ممکن است به اندازه کافی دقیق نباشند زیرا مجرای گوش کوچک است. برای استفاده صحیح، باید مجرای گوش را به درستی صاف کنید.
نکته مهم: هرگز از تبسنجهای جیوه ای استفاده نکنید، زیرا خطر شکستگی و مسمومیت با جیوه وجود دارد.
علائم تب در سنین مختلف
نحوه بروز علائم تب در نوزادان و کودکان بسته به سن آنها متفاوت است. درک این تفاوتها به شما کمک میکند تا به درستی واکنش نشان دهید.
نوزادان زیر ۳ ماه
در نوزادان بسیار کوچک، تب میتواند نشانهای از یک عفونت جدی باشد و نباید نادیده گرفته شود. اگر نوزاد شما زیر 3 ماه سن دارد و دمای مقعدی او 38 درجه سانتیگراد (100.4 درجه فارنهایت) یا بالاتر است، فورا با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید. حتی اگر کودک خوب به نظر میرسد، مراجعه به پزشک ضروری است زیرا سیستم ایمنی آنها هنوز کامل توسعه نیافته است و نمیتوانند به خوبی با عفونتها مبارزه کنند. علائم دیگر ممکن است شامل بیحالی، تغذیه نامناسب، تحریکپذیری غیرعادی یا رنگپریدگی پوست باشد.
تمثیل یک والد نگران: “اولین بار که پسرم تب کرد، فقط دو ماهش بود. دمای بدنش را گرفتم و 38.2 درجه بود. تمام دنیا روی سرم خراب شد. با اینکه به نظر نمیآمد خیلی بدحال باشد، ولی میدانستم باید بلافاصله اقدام کنم. پزشک گفت که در این سن، هر تب باید جدی گرفته شود. آن شب تا صبح نخوابیدم تا از سلامتش مطمئن شوم.” این حکایت فرضی نشان میدهد که چگونه والدین باید در این سنین با دقت و سرعت عمل کنند.
کودکان ۳ ماه تا ۳ سال
در این گروه سنی، تب همچنان نیاز به توجه دارد، اما ممکن است همیشه به معنای یک مشکل جدی نباشد. به همراه دمای بالا، ممکن است علائم دیگری نیز مشاهده کنید:
- بیقراری و تحریکپذیری
- کاهش اشتها
- بیحالی و کمبود انرژی
- قرمزی پوست، به خصوص صورت
- تنفس تندتر
- لرز و تعریق
- گریههای غیرمعمول
- مشکل در خوابیدن
- دهیدراسیون (خشکی دهان، عدم تولید اشک، کاهش تعداد پوشکهای خیس)
در این سنین، مهم است که به رفتار کلی کودک بیشتر از عدد تبسنج توجه کنید. کودکی که تب 39 درجه دارد اما بازیگوش و فعال است، ممکن است وضعیت بهتری نسبت به کودکی با تب 38 درجه داشته باشد که بسیار بیحال و سست است.
کودکان بالای ۳ سال
کودکان بزرگتر معمولاً بهتر میتوانند علائم خود را بیان کنند. علائم تب در این سنین شبیه به بزرگسالان است و میتواند شامل موارد زیر باشد:
- احساس گرما
- لرز و احساس سرما
- سردرد
- درد عضلانی و بدن درد
- بیاشتهایی
- خستگی و ضعف
- عرق کردن
در این گروه سنی، تبهای ویروسی شایعتر هستند و معمولاً با مراقبتهای خانگی قابل مدیریت هستند.
علائم خطرناک تب (زمانی که باید به پزشک مراجعه کنید)
دانستن اینکه چه زمانی تب یک زنگ خطر جدی است، از مهمترین اطلاعاتی است که هر والدی باید بداند. در موارد زیر، بلافاصله به پزشک اطفال مراجعه کنید یا به اورژانس بروید:
- نوزاد زیر 3 ماه با هر میزان تب مقعدی 38 درجه سانتیگراد (100.4 درجه فارنهایت) یا بالاتر. (تأکید مجدد بر این نکته حیاتی)
- کودک 3 ماه تا 6 ماه با تب 38.3 درجه سانتیگراد (101 درجه فارنهایت) یا بالاتر، یا تب کمتر از این اما به شدت بیحال و بیمار به نظر میرسد.
- کودک بالای 6 ماه با تب 39.4 درجه سانتیگراد (103 درجه فارنهایت) یا بالاتر.
- تبی که بیش از 24 ساعت در نوزادان زیر 2 سال، یا بیش از 72 ساعت (3 روز) در کودکان بزرگتر بدون علت مشخص (مانند سرماخوردگی ساده) ادامه دارد.
- کودک دچار تشنج تب شده است. (این وضعیت معمولاً خطرناک نیست اما باید توسط پزشک بررسی شود). [لینک داخلی به: همه چیز درباره تشنج تب در کودکان]
- علائم دهیدراسیون شدید: خشکی شدید دهان، عدم تولید اشک هنگام گریه، فرورفتگی ملاج در نوزادان، کاهش ادرار (کمتر از 3-4 پوشک خیس در 24 ساعت).
- سفتی گردن و سردرد شدید.
- بثورات پوستی بنفش یا قرمز که با فشار دادن محو نمیشوند (مانند پتشی یا پورپورا).
- مشکل در تنفس، تنفس سریع یا خسخس سینه.
- کبودی لبها یا ناخنها.
- گریه مداوم و بیوقفه که با هیچ راهی آرام نمیشود.
- پوست رنگپریده، خالدار یا آبی.
- بروز درد شدید در هر قسمت از بدن (مثل درد شکم، گوش درد شدید).
- عدم هوشیاری کامل یا بیدار نشدن کودک از خواب به راحتی.
- کودک بیمار به نظر میرسد، حتی اگر تبش پایین آمده باشد.
- دارای بیماریهای مزمن مانند بیماری قلبی، سرطان یا مشکلات سیستم ایمنی است.
توجه به این لیست میتواند نجاتبخش باشد. همواره به غریزه والدی خود اعتماد کنید؛ اگر احساس میکنید حال فرزندتان خوب نیست، هرگز در مراجعه به پزشک تردید نکنید.
[لینک به منبع معتبر خارجی: American Academy of Pediatrics]
اقدامات اولیه برای کاهش تب در خانه
هنگامی که تب کودک شما خطرناک نیست و نیاز به مراجعه فوری به پزشک ندارد، میتوانید با انجام اقدامات زیر به او کمک کنید تا احساس بهتری داشته باشد:
- لباسهای سبک: کودک را با لباسهای سبک و نخی بپوشانید تا گرمای اضافی از بدنش خارج شود. از پوشاندن پتوهای سنگین خودداری کنید.
- محیط خنک و آرام: اتاق را در دمای راحت و خنک نگه دارید. تهویه مناسب هوا نیز مهم است.
- مایعات فراوان: مهمترین اقدام، هیدراته نگه داشتن کودک است. آب، آبمیوههای رقیق شده، سوپ، ژله و محلولهای او آر اس (ORS) میتوانند به جلوگیری از دهیدراسیون کمک کنند. برای نوزادان، ادامه شیردهی (شیر مادر یا شیر خشک) حیاتی است. [لینک داخلی به: فواید شیر مادر برای سلامت نوزاد]
- استراحت: کودک را تشویق به استراحت کنید. خواب و آرامش به بدن کمک میکند تا با عفونت مبارزه کند.
- حمام ولرم (پاشویه): حمام با آب ولرم (نه سرد!) میتواند به کاهش دمای بدن کمک کند. هرگز از آب سرد یا الکل برای پاشویه استفاده نکنید، زیرا میتواند باعث لرز و افزایش دمای داخلی بدن شود و در مورد الکل، خطر مسمومیت پوستی وجود دارد.
- کمپرس سرد: میتوانید یک دستمال مرطوب با آب ولرم را روی پیشانی، زیر بغل یا کشاله ران کودک قرار دهید.
داروهای تببر
داروهای تببر برای کاهش ناراحتی کودک و نه صرفاً برای پایین آوردن عدد تبسنج استفاده میشوند. اگر کودک شما تب دارد اما حالش خوب است و فعال است، ممکن است نیازی به دارو نباشد. همیشه دوز مناسب دارو را بر اساس وزن کودک (نه سن) و طبق دستور پزشک یا داروساز استفاده کنید.
- استامینوفن (تیلنول، پاراستامول): قابل استفاده در نوزادان بالای 2 ماه. هر 4 تا 6 ساعت یک بار میتوان تجویز کرد، اما هرگز از 5 دوز در 24 ساعت تجاوز نکنید.
- ایبوپروفن (ادویل، موترین): قابل استفاده در کودکان بالای 6 ماه. هر 6 تا 8 ساعت یک بار میتوان تجویز کرد. ایبوپروفن میتواند باعث ناراحتی معده شود، بنابراین بهتر است با غذا داده شود.
ملاحظات مهم در مصرف دارو:
- هرگز آسپرین به کودکان ندهید: آسپرین در کودکان و نوجوانان میتواند منجر به سندرم ری (Reye’s syndrome) شود که یک بیماری نادر اما بسیار جدی است.
- هرگز دوز داروها را خودسرانه افزایش ندهید.
- اگر کودک به اندازه کافی مایعات نمینوشد و دچار استفراغ شدید است، از داروهای تببر استفاده نکنید و با پزشک مشورت کنید.
- برای نوزادان زیر 6 ماه، همیشه قبل از دادن ایبوپروفن با پزشک مشورت کنید.
- در صورت تجویز همزمان استامینوفن و ایبوپروفن، باید در مورد نحوه و زمانبندی مصرف آنها با پزشک مشورت کنید تا از مصرف بیش از حد جلوگیری شود.
خطاهای رایج والدین در مورد تب
در مواجهه با تب فرزند، برخی اشتباهات رایج وجود دارد که میتواند نتیجه معکوس داشته باشد:
- پوشاندن بیش از حد کودک: این کار مانع از دفع گرما از بدن میشود و میتواند تب را بدتر کند.
- استفاده از آب سرد یا الکل برای پاشویه: همانطور که قبلا ذکر شد، این روشها مضر هستند.
- تمرکز بیش از حد بر عدد تبسنج: مهمتر از عدد، وضعیت کلی و فعالیت کودک است. کودکی که با تب 39 درجه میخندد و بازی میکند، معمولاً نگرانکنندهتر از کودکی نیست که با تب 38 درجه بیحال است.
- بیدار کردن کودک از خواب برای دادن دارو: اگر کودک در حال استراحت است و حال عمومیاش خوب به نظر میرسد، نیازی به بیدار کردن او برای دادن داروی تببر نیست.
- دادن دوز اشتباه دارو: همیشه دوز را با دقت بر اساس وزن و دستور پزشک/داروساز محاسبه کنید.
- وحشت و اضطراب بیش از حد: والدین مضطرب ممکن است تصمیمات نادرستی بگیرند. حفظ آرامش و اقدام منطقی بسیار مهم است.
پیشگیری از تب و تقویت سیستم ایمنی
اگرچه نمیتوانید به طور کامل از بیمار شدن فرزندتان جلوگیری کنید، اما با رعایت برخی نکات میتوانید خطر تب را کاهش دهید و سیستم ایمنی او را تقویت کنید:
- واکسیناسیون به موقع: مطمئن شوید که فرزندتان تمام واکسنهای توصیه شده را در زمان مقرر دریافت میکند. واکسنها از بیماریهای جدی که میتوانند با تب بالا همراه باشند، پیشگیری میکنند.
- شستشوی مرتب دستها: به کودک آموزش دهید و خودتان نیز مرتب دستها را با آب و صابون بشویید، به خصوص قبل از غذا خوردن و بعد از توالت.
- اجتناب از تماس با افراد بیمار: سعی کنید کودک را از افرادی که علائم سرماخوردگی یا آنفولانزا دارند، دور نگه دارید.
- تغذیه سالم و متعادل: رژیم غذایی غنی از میوهها، سبزیجات و غلات کامل به تقویت سیستم ایمنی کمک میکند.
- خواب کافی: اطمینان حاصل کنید که کودک به میزان کافی میخوابد، زیرا کمبود خواب میتواند سیستم ایمنی را تضعیف کند.
- مایعات کافی: نوشیدن آب کافی به دفع سموم و حفظ عملکرد صحیح بدن کمک میکند.
- ورزش منظم: فعالیت بدنی منظم (متناسب با سن) به تقویت سلامت عمومی و ایمنی کمک میکند.
[لینک داخلی به: راهکارهای تقویت سیستم ایمنی کودکان]
[لینک به منبع معتبر خارجی: World Health Organization]
نکات پایانی و اهمیت اعتماد به پزشک اطفال
همیشه به پزشک اطفال خود اعتماد کنید و سوالات و نگرانیهایتان را با او در میان بگذارید. او بهترین منبع برای ارائه توصیههای خاص و شخصیسازی شده برای سلامت کودک شماست. نگهداری از سوابق تب، داروهای مصرفی و سایر علائم میتواند به پزشک در تشخیص و درمان کمک شایانی کند. به یاد داشته باشید، تب در کودکان یک اتفاق رایج است و با دانش و آمادگی صحیح، میتوانید به بهترین شکل ممکن از فرزندتان مراقبت کنید. آرامش و اطمینان شما، بهترین دارو برای کودک دلبندتان است.
[لینک به منبع معتبر خارجی: Mayo Clinic]
سوالات متداول (FAQ)
آیا هر تبی در کودکان خطرناک است؟
خیر، همه تبها خطرناک نیستند. تب یک پاسخ طبیعی بدن به عفونت است و در بیشتر موارد، نشانه خوبی است که سیستم ایمنی بدن در حال مبارزه با بیماری است. تب در نوزادان زیر 3 ماه همیشه باید جدی گرفته شود و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد. در کودکان بزرگتر، مهمتر از عدد تب، وضعیت عمومی کودک (فعالیت، خوردن و آشامیدن، هوشیاری) است.
چه زمانی نباید به کودک تببر داد؟
اگر کودک تب دارد اما حال عمومیاش خوب است، فعال است و بازی میکند، ممکن است نیازی به داروی تببر نباشد. داروهای تببر برای کاهش ناراحتی کودک استفاده میشوند، نه صرفاً برای پایین آوردن عدد تب. همچنین اگر کودک دچار استفراغ شدید است یا نمیتواند مایعات را تحمل کند، قبل از دادن داروهای تببر خوراکی با پزشک مشورت کنید.
آیا پاشویه با آب سرد یا الکل مناسب است؟
خیر، هرگز نباید از آب سرد یا الکل برای پاشویه استفاده کرد. آب سرد باعث انقباض عروق پوستی و لرز میشود که میتواند دمای داخلی بدن را افزایش دهد. الکل نیز میتواند از طریق پوست جذب شده و باعث مسمومیت در کودک شود. تنها پاشویه با آب ولرم توصیه میشود.
آیا واکسیناسیون باعث تب میشود؟
بله، تب خفیف پس از واکسیناسیون یک عارضه جانبی شایع و طبیعی است. این نشان میدهد که سیستم ایمنی بدن کودک در حال واکنش به واکسن و ساخت آنتیبادی است. این تب معمولاً ظرف 24 تا 48 ساعت خود به خود برطرف میشود و با دوز مناسب استامینوفن یا ایبوپروفن قابل کنترل است.
چگونه دمای بدن نوزاد زیر ۳ ماه را دقیقاً اندازهگیری کنیم؟
دقیقترین روش برای اندازهگیری دمای بدن نوزادان زیر 3 ماه، استفاده از تبسنج مقعدی (رکتال) است. این روش نتایج قابل اعتمادتری نسبت به تبسنجهای دهانی، زیر بغل، پیشانی یا گوشی ارائه میدهد. برای نوزادان در این سن، هرگونه تب مقعدی 38 درجه سانتیگراد یا بالاتر، نیاز به مراجعه فوری پزشکی دارد.
تب و اسهال همزمان نشانه چیست؟
تب و اسهال همزمان معمولاً نشانه گاستروانتریت (عفونت معده و روده) ویروسی یا گاهی باکتریایی است. این بیماریها بسیار شایع هستند و در بیشتر موارد با مراقبتهای خانگی و مصرف مایعات کافی برای جلوگیری از دهیدراسیون بهبود مییابند. با این حال، اگر علائم دهیدراسیون شدید، تب بسیار بالا، خون در مدفوع، یا بیحالی شدید مشاهده کردید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
آیا تب بدون سایر علائم نگرانکننده است؟
تب بدون سایر علائم واضح (مانند سرفه، آبریزش بینی، اسهال) به عنوان “تب با منبع نامشخص” شناخته میشود. این وضعیت میتواند به دلیل عفونتهای پنهان، از جمله عفونتهای مجاری ادراری، عفونتهای گوش میانی، یا حتی برخی عفونتهای ویروسی باشد که هنوز علائم خود را به طور کامل نشان ندادهاند. در نوزادان کوچک، تب بدون سایر علائم باید جدی گرفته شود. در کودکان بزرگتر، اگر تب بدون علائم بیش از 24-48 ساعت طول بکشد یا با بیحالی همراه باشد، مراجعه به پزشک ضروری است.
نتیجهگیری
تب یکی از شایعترین علل مراجعه به پزشک اطفال است و جزء جداییناپذیر دوران کودکی محسوب میشود. درک صحیح از علائم تب در نوزادان و کودکان، دانستن بهترین روشهای اندازهگیری دما و شناسایی علائم خطر، به شما قدرت میدهد تا با آرامش و اطمینان از سلامت فرزندتان محافظت کنید. همواره به یاد داشته باشید که تب لزوماً دشمن نیست؛ بلکه یک نشانه مهم است که بدن فرزند دلبندتان در حال مبارزه با بیماری است. با این حال، هوشیاری و اقدام به موقع، به خصوص در نوزادان بسیار کوچک، کلید سلامت خانواده و بهبود سریعتر آنهاست. امیدواریم این راهنمای جامع، آرامش خاطر لازم را برای شما به ارمغان آورده باشد.
خلاصه و جمعبندی سه نکتهای (Key Takeaways)
- تب در نوزادان زیر ۳ ماه: هر میزان تب مقعدی ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر در نوزادان زیر ۳ ماه یک اورژانس پزشکی محسوب میشود و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد، حتی اگر کودک سرحال به نظر برسد.
- تمرکز بر حال عمومی کودک: در کودکان بزرگتر، مهمتر از عدد تبسنج، وضعیت و رفتار کلی کودک (فعالیت، هوشیاری، میزان مایعات مصرفی) است. اگر کودک با وجود تب بالا هنوز بازیگوش است، جای نگرانی کمتری دارد.
- شناسایی علائم خطر: مراقب علائم هشداردهنده مانند بیحالی شدید، تشنج، سفتی گردن، بثورات غیرعادی، مشکل در تنفس یا علائم دهیدراسیون باشید و در صورت مشاهده هر یک از آنها، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.





ثبت ديدگاه