چرا بازی آزاد، سنگ بنای رشد خلاقیت است؟

بازی، زبان طبیعی کودکان است و از طریق بازی است که آن‌ها جهان را می‌شناسند، مهارت‌ها را می‌آموزند و خود را بیان می‌کنند. در میان انواع بازی‌ها، «بازی آزاد» جایگاه ویژه‌ای دارد، چرا که ماهیت آن به گونه‌ای است که ذهن کودک را به پرواز درمی‌آورد و بستر مناسبی برای ظهور خلاقیت فراهم می‌آورد.

تعریف بازی آزاد: فراتر از سرگرمی صرف

بازی آزاد یا unstructured play، نوعی از بازی است که بدون هیچ هدف از پیش تعیین‌شده‌ای، بدون قوانین صریح و بدون نظارت مستقیم بزرگسالان انجام می‌شود. در این نوع بازی، کودک رهبر است. او تصمیم می‌گیرد چه بازی کند، چگونه بازی کند، با چه کسی بازی کند (یا تنها بازی کند) و چه زمانی بازی را تمام کند. این بازی کاملاً کودک‌محور و مبتنی بر انگیزه درونی کودک است. هیچ دستورالعملی وجود ندارد، هیچ درست و غلطی مطرح نیست، و هیچ فشار بیرونی برای رسیدن به یک نتیجه خاص وجود ندارد. این آزادی، همان چیزی است که جادو را رقم می‌زند و اجازه می‌دهد خلاقیت کودک بی‌حد و مرز شکوفا شود.

پرورش مغز متفکر: ارتباط بازی آزاد و رشد شناختی

زمانی که کودک در حال بازی آزاد است، مغز او فعالانه درگیر فرآیندهای پیچیده‌ای می‌شود که به رشد شناختی او کمک شایانی می‌کند. در این حالت، کودک به طور طبیعی با چالش‌ها روبرو می‌شود و برای حل آن‌ها، از قدرت حل مسئله خود استفاده می‌کند. او یاد می‌گیرد چگونه سناریوها را پیش‌بینی کند، نتایج مختلف را بسنجد و تصمیم بگیرد. آیا این بلوک به اندازه کافی محکم است که برجش خراب نشود؟ اگر این عروسک نقش قهرمان را بازی کند، داستان چگونه پیش می‌رود؟ این فرآیندها نه تنها مهارت‌های تفکر انتقادی را تقویت می‌کنند، بلکه به او کمک می‌کنند تا الگوها را شناسایی کرده و ارتباطات جدیدی بین مفاهیم برقرار کند. مطالعات نشان داده‌اند کودکانی که زمان بیشتری را صرف بازی‌های آزاد می‌کنند، در آینده از توانایی‌های آکادمیک و توسعه مهارت‌های تحلیلی بالاتری برخوردارند. انجمن روانشناسی آمریکا بر نقش بازی در توسعه عملکردهای اجرایی مغز تأکید دارد، که شامل کنترل تکانه، برنامه‌ریزی و حافظه کاری است.

جرقه تخیل: چگونه بازی آزاد، خلاقیت را شعله‌ور می‌کند؟

هسته اصلی خلاقیت، تخیل است. بازی آزاد، صحنه نمایش بزرگی برای قدرت تخیل کودک فراهم می‌کند. وقتی کودک با یک چوب، آن را شمشیر می‌کند، یا با یک پتو، خانه‌ای جادویی می‌سازد، در حال تمرین تفکر واگراست؛ توانایی تولید ایده‌های متعدد و متفاوت از یک نقطه شروع. این نوع بازی، به کودک فرصت می‌دهد تا خارج از چارچوب‌ها فکر کند، سناریوهای جدید خلق کند و دنیاهای خیالی خود را بسازد. هیچ محدودیتی وجود ندارد؛ یک سنگ می‌تواند غذا باشد، یک شاخه می‌تواند قلم‌مو باشد، و یک دوست خیالی می‌تواند بهترین همبازی باشد. این تمرین مستمر تخیل، نه تنها باعث پرورش خلاقیت در دوران کودکی می‌شود، بلکه پایه و اساس نوآوری و تفکر خلاق در بزرگسالی را پی‌ریزی می‌کند.

مهارت‌های زندگی در بستر بازی: رشد اجتماعی و هیجانی

بازی آزاد، به ویژه زمانی که با دیگران انجام می‌شود، بستر غنی برای مهارت‌های اجتماعی فراهم می‌کند. کودکان در حین بازی یاد می‌گیرند که چگونه با هم همکاری کنند، مذاکره کنند، سازش کنند و نقش‌های مختلف را به عهده بگیرند. آن‌ها همدلی را تجربه می‌کنند و یاد می‌گیرند که احساسات دیگران را درک کنند. هنگامی که یک کودک در بازی خود با چالش یا تضاد با همبازی‌اش روبرو می‌شود، مجبور است راهی برای مدیریت هوش هیجانی خود بیابد و برای حل مشکل، مهارت‌های ارتباطی خود را به کار گیرد. همه این‌ها درس‌های ارزشمندی هستند که نمی‌توان آن‌ها را به صورت مستقیم و از طریق آموزش‌های رسمی آموخت، بلکه باید از طریق تجربه و تعاملات واقعی کشف شوند. یک مطالعه توسط NAEYC (National Association for the Education of Young Children) نشان می‌دهد که بازی برای رشد جامع کودک، از جمله توسعه اجتماعی-عاطفی، ضروری است.

استقلال و خودباوری: هدایای ارزشمند بازی بدون ساختار

وقتی کودک آزادی کامل در بازی خود دارد، حس استقلال و خودباوری در او تقویت می‌شود. او یاد می‌گیرد که به توانایی‌های خود اعتماد کند، ایده‌هایش را عملی کند و از اشتباهاتش درس بگیرد. این فرصت برای خودگردانی، به کودک کمک می‌کند تا هویت خود را شکل دهد و درک کند که می‌تواند بر محیط اطرافش تأثیر بگذارد. هیچ چیز به اندازه موفقیت در یک چالش که کودک خودش آن را انتخاب کرده و حل کرده است، به اعتماد به نفس او کمک نمی‌کند. این حس ارزشمند “من توانستم!”، پایه‌ای محکم برای تاب‌آوری و جسارت در مواجهه با چالش‌های آینده خواهد بود.

تمثیل: داستان مریم و جعبه مقوایی

مریم، دختری شش ساله، روزی با یک جعبه مقوایی بزرگ روبرو شد که از خرید جدید پدرش باقی مانده بود. پدر و مادرش انتظار داشتند که او با عروسک جدیدش بازی کند یا شاید نقاشی بکشد. اما مریم جعبه را برداشت، آن را به پهلو گذاشت و شروع کرد به زمزمه کردن. او وارد جعبه شد و چراغ قوه‌ای کوچک را که از کشوی آشپزخانه برداشته بود، روشن کرد. ناگهان جعبه تبدیل شد به یک فضاپیمای فوق‌سری! مریم مسافری در کهکشان‌های دور بود، کاپیتان سفینه‌ای که برای نجات موجودات فضایی در سیاره‌ای ناشناخته می‌جنگید. او ساعت‌ها در این دنیای خیالی خود غرق شد، بدون هیچ دستورالعملی، بدون هیچ اسباب‌بازی خاصی، فقط با تخیل و یک جعبه مقوایی. در این بازی، مریم نه تنها خلاقیت خود را پرورش داد، بلکه مهارت‌های حل مسئله (چگونه چراغ قوه را ثابت نگه دارد؟)، مهارت‌های کلامی (گفتگو با موجودات خیالی) و استقلال (رهبری سفر فضایی خود) را تقویت کرد. در پایان روز، جعبه فقط یک جعبه بود، اما برای مریم، دروازه‌ای به بی‌نهایت.

موانع رایج در مسیر بازی آزاد و راهکارهای غلبه بر آن‌ها

با وجود اهمیت فراوان بازی آزاد، والدین امروزی با چالش‌هایی روبرو هستند که گاهی اوقات مانع از اختصاص زمان کافی به این نوع بازی می‌شود. شناخت این موانع و یافتن راهکارهایی برای آن‌ها، اولین گام برای حمایت از رشد خلاقیت و توسعه مهارت‌های کودک است.

زندگی پرسرعت و برنامه فشرده کودکان

در بسیاری از خانواده‌ها، برنامه‌های کودکان از صبح تا شب پر از فعالیت‌های ساختاریافته است: مدرسه، کلاس‌های ورزشی، کلاس موسیقی، زبان، و غیره. این رویکرد، اگرچه با نیت خیر انجام می‌شود، اما اغلب زمان آزاد کودک را به شدت کاهش می‌دهد. کودکان نیاز به زمان بی‌برنامه دارند تا بتوانند کنجکاوی‌هایشان را دنبال کنند و بدون هیچ فشاری، کشف و اختراع کنند. راهکار این است که آگاهانه زمان‌هایی را در برنامه روزانه کودک برای “هیچ کاری نکردن” یا “بازی آزاد” در نظر بگیرید. ممکن است به معنی کم کردن یک کلاس فوق برنامه باشد، اما ارزش آن را دارد. ایجاد یک برنامه روزانه متعادل به شما کمک می‌کند زمان‌های آزاد را برای بازی‌های خلاقانه در نظر بگیرید.

ترس از بی‌نظمی و کثیفی

بسیاری از بازی‌های آزاد، به خصوص آن‌هایی که شامل مواد طبیعی، رنگ یا خمیر می‌شوند، می‌توانند منجر به بی‌نظمی و کثیفی شوند. این موضوع برای والدینی که به نظافت و ترتیب خانه اهمیت می‌دهند، می‌تواند یک چالش باشد. اما مهم است که به یاد داشته باشید، فرآیند بازی (تجربه، کشف و خلاقیت) از محصول نهایی (یک نقاشی تمیز یا یک کاردستی مرتب) مهم‌تر است. برای غلبه بر این ترس، می‌توانید یک “فضای بی‌نظمی‌پذیر” در خانه ایجاد کنید، مثلاً یک گوشه از آشپزخانه با یک سفره پلاستیکی، یا یک میز کاردستی که کثیف شدنش اهمیتی ندارد. لباس‌های قدیمی برای بازی بپوشانید و پس از اتمام بازی، به کودک مسئولیت جمع‌آوری و نظافت جزئی را بسپارید.

“حوصله‌ام سر رفته!” – مواجهه با نیاز کودک به سرگرمی دائمی

در دنیای امروز، کودکان به دلیل دسترسی آسان به وسایل سرگرمی دیجیتال، کمتر فرصت حوصله‌سررفتگی را تجربه می‌کنند. اما حوصله‌سررفتگی یک هدیه پنهان است؛ این همان لحظه‌ای است که خلاقیت کودک بیدار می‌شود و به دنبال راهی برای پر کردن زمانش می‌گردد. وقتی کودک می‌گوید “حوصله‌ام سر رفته”، به جای اینکه بلافاصله سرگرمی جدیدی ارائه دهید، او را تشویق کنید که خودش راهی پیدا کند. می‌توانید چند پیشنهاد اولیه بدهید (مثلاً “شاید بتونی با این جعبه‌ها یه چیزی بسازی؟” یا “چه اتفاقی میفته اگه این عروسک‌ها با هم بازی کنن؟”)، اما اجازه دهید ایده‌ها از ذهن خود کودک نشأت بگیرند. این تمرین به او می‌آموزد که مسئولیت سرگرمی و شادی خودش را بر عهده بگیرد.

ایده‌های بازی آزاد در خانه: فضایی برای کشف و ابداع

برای ترویج بازی آزاد، نیاز به اسباب‌بازی‌های گران‌قیمت یا فضاهای بزرگ و پیچیده نیست. گاهی اوقات، ساده‌ترین وسایل و کمی فضای خالی، بهترین بستر را برای شکوفایی خلاقیت فراهم می‌کنند. در اینجا چند ایده‌ بازی در خانه برای تشویق بازی آزاد ارائه می‌شود:

خلق یک گوشه خلاقیت: فضایی الهام‌بخش در خانه

یک گوشه یا حتی یک میز کوچک را در خانه به عنوان “گوشه خلاقیت” تعیین کنید. این فضا باید مکانی باشد که کودک بتواند به راحتی به وسایل بازی و کاردستی دسترسی داشته باشد. به جای اینکه تمام اسباب‌بازی‌ها را در دسترس قرار دهید، چرخش اسباب‌بازی‌ها را امتحان کنید. این کار باعث می‌شود اسباب‌بازی‌ها برای کودک جذاب‌تر بمانند و احساس کند که همیشه “چیزی جدید” برای کشف وجود دارد.

بازی با مواد اولیه ساده و در دسترس

بسیاری از بهترین ابزارهای بازی آزاد، در واقع اسباب‌بازی نیستند، بلکه وسایلی هستند که در هر خانه‌ای یافت می‌شوند:

جعبه‌های مقوایی و دنیای بی‌پایان آن‌ها

یک جعبه مقوایی می‌تواند به هر چیزی تبدیل شود: ماشین، خانه، سفینه فضایی، قایق، غار، یا حتی یک تلویزیون برای نمایش عروسکی. کودک می‌تواند آن را رنگ کند، برش دهد و با چسب و قیچی (البته با نظارت والدین برای کودکان کوچکتر) به شکل دلخواه خود درآورد. این یک ابزار فوق‌العاده برای بازی‌های ساختنی و تقویت مهارت‌های حرکتی ظریف است.

پارچه‌ها، روبان‌ها و لباس‌های قدیمی: گنجینه‌ای برای نقش‌آفرینی

یک سبد پر از پارچه‌های قدیمی، شال‌ها، روسری‌ها، روبان‌ها و لباس‌های بزرگسالان می‌تواند به یک گنجینه واقعی برای بازی‌های نقش‌آفرینی تبدیل شود. کودک می‌تواند لباس‌های مختلف را امتحان کند، برای خود شنل بسازد، قلعه‌ای از پتوها برپا کند، یا حتی از پارچه‌ها برای ساخت لباس برای عروسک‌هایش استفاده کند. این فعالیت‌ها تخیل و مهارت‌های اجتماعی (در صورت بازی با دیگران) را به شدت تقویت می‌کنند.

خمیربازی، خاک رس و شن: لمس خلاقیت

این مواد بهترین راه برای تقویت مهارت‌های حرکتی ظریف و خلاقیت هستند. کودک می‌تواند به صورت آزادانه با آن‌ها شکل‌سازی کند، برش دهد، بچرخاند و ایده‌های سه بعدی خود را عملی کند. اگر به خاک رس یا شن دسترسی ندارید، می‌توانید خودتان خمیربازی خانگی درست کنید یا از آرد و آب برای ساخت خمیرهای ساده استفاده کنید.

ابزارهای هنری: فراتر از نقاشی

مداد رنگی، آبرنگ، گواش، مداد شمعی، کاغذهای رنگی، چسب و قیچی (ایمن برای کودک) را در دسترس قرار دهید. به جای اینکه فقط از کودک بخواهید نقاشی بکشد، او را تشویق کنید تا با این مواد، داستان بسازد، کولاژ درست کند یا حتی با ترکیب رنگ‌ها، آزمایش‌های هنری انجام دهد. هیچ انتظار خاصی برای یک “هنر زیبا” نداشته باشید؛ مهم فرآیند خلق و بیان خود است.

تشویق به بازی‌های ساختنی و مهندسی کوچک

بازی‌های ساختنی برای رشد شناختی و مهارت‌های حل مسئله بسیار مفید هستند:

لگو، بلوک‌ها و مکعب‌ها: پایه‌های نوآوری

این اسباب‌بازی‌ها کلاسیک هستند و به دلیل قابلیت‌های بی‌پایانشان، هرگز قدیمی نمی‌شوند. کودک می‌تواند هر چیزی را که تصور می‌کند با آن‌ها بسازد. به جای دادن دستورالعمل، اجازه دهید کودک خودش کشف کند که چگونه قطعات را به هم متصل کند و چه ساختاری بسازد.

ابزارآلات بی‌خطر و بازی‌های تعمیری فرضی

یک جعبه ابزار اسباب‌بازی یا حتی ابزارهای واقعی و بی‌خطر (مثل یک پیچ‌گوشتی پلاستیکی یا یک آچار کوچک) می‌تواند برای کودکان بسیار جذاب باشد. آن‌ها می‌توانند اسباب‌بازی‌های خرابشان را “تعمیر” کنند یا حتی وسایل تخیلی خودشان را بسازند. این نوع بازی مهارت‌های حرکتی و حل مسئله را تقویت می‌کند.

طبیعت در خانه: آوردن عناصر بیرونی به داخل

اگر امکان بازی در فضای باز همیشه مهیا نیست، می‌توانید عناصری از طبیعت را به محیط خانه بیاورید:

• **برگ‌ها، سنگ‌ها و چوب‌ها:** جمع‌آوری برگ‌ها، سنگ‌های کوچک و چوب‌های خشک از پارک یا حیاط، می‌تواند به کودک فرصت دهد تا با آن‌ها داستان بسازد، کولاژ درست کند یا حتی آن‌ها را رنگ‌آمیزی کند.
• **بازی با آب:** یک تشت آب، چند لیوان پلاستیکی، قاشق و اسباب‌بازی‌های کوچک می‌تواند ساعت‌ها کودک را سرگرم کند. این بازی حسی، برای رشد حواس و درک مفاهیم فیزیکی بسیار مفید است.

آشپزخانه: آزمایشگاهی پر از فرصت

با نظارت ایمن، آشپزخانه می‌تواند مکانی عالی برای بازی‌های آزاد باشد:

• **اندازه‌گیری و مخلوط کردن:** اجازه دهید کودک به شما در پخت‌وپز کمک کند. اندازه‌گیری مواد، مخلوط کردن و مشاهده تغییرات، برای رشد شناختی و مهارت‌های حرکتی ظریف بسیار مفید است.
• **بازی با مواد غذایی:** کمی آرد، آب و رنگ خوراکی می‌تواند به خمیری برای بازی تبدیل شود. استفاده از حبوبات خشک برای ساخت الگوها یا حتی بازی با تکه‌های یخ، فرصت‌های حسی جالبی ایجاد می‌کند.

نقش والدین: ناظر، نه فرمانروا

کلید آموزش غیرمستقیم و ترویج بازی آزاد، در تعامل والدین به شیوه صحیح است. به جای اینکه بازی کودک را کنترل کنید یا به او بگویید چه کاری انجام دهد، نقش یک ناظر مهربان را ایفا کنید. حضور شما باید اطمینان‌بخش باشد، اما نه مداخله‌گر. اگر کودک از شما کمک خواست، به او کمک کنید، اما سعی کنید راه حل را مستقیماً به او نگویید. سوالات راهنما بپرسید (مثلاً “اگه اینو اینجا بذاری چی میشه؟” یا “چطور میتونی اینو محکم‌تر کنی؟”) تا او خودش به راه‌حل برسد. گاهی اوقات فقط بودن در کنار او و تماشای بازی‌اش، کافی است تا کودک احساس امنیت و آزادی کند. بازی‌های حسی نیز می‌توانند بخشی از این تعاملات باشند و به رشد جامع کودک کمک کنند.

نکات کلیدی برای ترویج بازی آزاد مؤثر

برای اینکه بازی آزاد واقعاً مؤثر باشد و به توسعه مهارت‌های کودک کمک کند، رعایت چند نکته ضروری است:

• زمان کافی و بدون عجله: برای بازی آزاد، زمان کافی در نظر بگیرید. کودکان برای ورود به حالت بازی عمیق و خلاقانه، نیاز به زمان دارند و عجله کردن این فرآیند را مختل می‌کند.
• انتخاب خود کودک: اجازه دهید کودک خودش انتخاب کند که چه بازی کند و چگونه بازی کند. این آزادی انتخاب، هسته اصلی بازی آزاد است.
• محدودیت‌های ایمن: در حالی که آزادی مهم است، همیشه مطمئن شوید که محیط بازی برای کودک ایمن است و خطری او را تهدید نمی‌کند.
• فضای فیزیکی و ذهنی مناسب: یک فضای فیزیکی که وسایل در دسترس باشند و یک فضای ذهنی که در آن کودک احساس قضاوت شدن یا کنترل شدن نکند، ضروری است.
• پذیرش بی‌نظمی موقت: بپذیرید که بازی‌های آزاد ممکن است منجر به بی‌نظمی شوند. این بی‌نظمی موقت، بهای اندکی است برای رشد شگفت‌انگیز خلاقیت و رشد شناختی کودک.
• کاهش زمان صفحه نمایش: زمان زیاد جلوی تلویزیون، تبلت یا گوشی، فرصت تخیل و بازی آزاد را از کودک می‌گیرد. تشویق به بازی‌های واقعی، جایگزین بسیار بهتری است. انتخاب اسباب‌بازی‌های مناسب نیز در هدایت کودک به سمت بازی‌های سازنده مؤثر است.

نتیجه‌گیری

در پایان، باید بگوییم که بازی آزاد نه تنها یک سرگرمی ساده، بلکه یک ابزار قدرتمند آموزشی و تربیتی است که رشد شناختی، هیجانی، اجتماعی و به ویژه خلاقیت کودکان را به شکلی بی‌نظیر تقویت می‌کند. با فراهم آوردن فضایی برای کشف، ابداع و تخیل بدون مرز، والدین می‌توانند به فرزندان خود کمک کنند تا مهارت‌هایی را بیاموزند که برای موفقیت در دنیای پیچیده امروز ضروری است. اجازه دهید کودکانتان بازی کنند، کثیف شوند، کشف کنند و رویاپردازی کنند. این همان چیزی است که آن‌ها را به انسان‌هایی خلاق، مستقل و شاد تبدیل خواهد کرد.

سه نکته کلیدی

• بازی آزاد، موتور محرک خلاقیت: این نوع بازی به کودک امکان می‌دهد تا بدون ساختار و قوانین، تخیل خود را به کار گیرد، حل مسئله کند و مهارت‌های رشد شناختی خود را تقویت کند.
• سادگی کلید است: برای بازی آزاد نیازی به اسباب‌بازی‌های گران‌قیمت نیست. جعبه‌های مقوایی، پارچه‌های قدیمی و مواد طبیعی، بهترین ابزار برای برانگیختن خلاقیت هستند.
• نقش حامی و ناظر: والدین باید فضایی امن و زمان کافی برای بازی آزاد فراهم کنند و به جای کنترل، به عنوان ناظر و حامی در کنار کودک باشند تا او حس استقلال و خودباوری را تجربه کند.

پرسش‌های متداول (FAQ)

۱. بازی آزاد از چه سنی شروع می‌شود و تا چه زمانی ادامه دارد؟
بازی آزاد از همان دوران نوزادی با کشف دست و پا، لمس اشیاء و غلت زدن آغاز می‌شود و در تمام طول زندگی انسان (نه فقط کودکی) اهمیت خود را حفظ می‌کند. در دوران کودکی، این نوع بازی نقش حیاتی در رشد شناختی و عاطفی دارد و باید تا دوران نوجوانی و حتی بزرگسالی نیز تشویق شود، هرچند شکل آن تغییر می‌کند.

۲. آیا بازی آزاد به معنای نادیده گرفتن کودک است؟
خیر، به هیچ وجه. بازی آزاد به معنای رها کردن کودک به حال خود نیست. بلکه به معنای ایجاد یک محیط امن و غنی است که در آن کودک بتواند با استقلال کامل، انتخاب‌ها و فعالیت‌های خود را مدیریت کند. تعامل والدین در این شرایط بیشتر به صورت نظارت، حمایت و حضور اطمینان‌بخش است، نه دخالت مستقیم یا هدایت بازی.

۳. چه نوع اسباب‌بازی‌هایی برای بازی آزاد مناسب‌ترند؟
بهترین اسباب‌بازی‌ها برای بازی آزاد، آن‌هایی هستند که چندکاره بوده و کودک را به تخیل و خلاقیت تشویق می‌کنند. موادی مانند جعبه‌های مقوایی، بلوک‌ها، لگو، خمیربازی، پارچه‌های مختلف، آب، شن و ابزارهای هنری ساده، ایده‌آل هستند. اسباب‌بازی‌هایی که یک کاربرد واحد و محدود دارند، کمتر برای بازی آزاد مناسب‌اند.

۴. چگونه می‌توانم کودک خود را به بازی آزاد تشویق کنم اگر او همیشه به دنبال سرگرمی آماده است؟
کاهش تدریجی زمان‌های صفحه نمایش و فعالیت‌های ساختاریافته، اختصاص زمان‌های مشخص برای “هیچ کاری نکردن”، ارائه مواد و ابزارهای ساده و الهام‌بخش بدون دستورالعمل، و صبوری در برابر حوصله‌سررفتگی اولیه کودک، همگی راهکارهایی مؤثر هستند. اجازه دهید کودک خودش راه‌حل پیدا کند و از ایده‌هایش حمایت کنید.

۵. تفاوت بازی آزاد با بازی‌های ساختاریافته چیست؟
بازی آزاد، کودک‌محور، بدون قوانین از پیش تعیین شده، بدون هدف مشخص بیرونی و با انگیزه درونی کودک انجام می‌شود (مثلاً ساخت یک قلعه خیالی با پتو). در مقابل، بازی‌های ساختاریافته بزرگسال‌محور هستند، قوانین و اهداف مشخصی دارند و معمولاً برای رسیدن به یک نتیجه خاص طراحی شده‌اند (مثلاً کلاس فوتبال، بازی رومیزی با قوانین ثابت، یا نقاشی با طرح از پیش تعیین‌شده). هر دو نوع بازی اهمیت دارند، اما بازی آزاد برای رشد خلاقیت و استقلال کودک حیاتی‌تر است.